فراسوی نوشتار و گفتار نقد درونی خوانش ضد نوشتاری از نقد نوشتار و دو رویکرد مبتنی بر آن در مواجهه با مسئله نوشتار افلاطونی

هدف این مقاله بررسی چالش «نقد نوشتار در نوشتار افلاطونی» و تحلیل انتقادی دو رهیافت اصلی افلاطون پژوهی مدرن نسبت به آن است. افلاطون در فایدروس، در قطعه مشهور به «نقد نوشتار»، از زبان سقراط محدودیت های نوشتار را برمی شمرد و شایستگی آن به عنوان رسانه معرفت فلسفی را انکار می کند. این موضع، از یک سو، فاصله رویکرد عملی سقراط و افلاطون به نوشتار را برجسته می کند و از سوی دیگر، پرسش از توجیه افلاطون در عدول از این موضع و اهتمام به امر نگارش را برمی انگیزد؛ پرسشی که نقشی اساسی در فهم نسبت افلاطون با آثار مکتوب خود دارد. دو رهیافت کلان در پاسخ به این پرسش شکل گرفته است: رهیافت متن گرایانه که با تاکید بر ویژگی های دیالوگ ها، آنها را از نقد نوشتار مستثنی می داند؛ و رهیافت فرامتن گرایانه که با تاکید بر شمول نقد نسبت به دیالوگ ها، بر لزوم رجوع به نانوشته های افلاطون تاکید دارد. این هر دو، با وجود اختلافاتی اساسی، در خوانشی بنیادین از نقد نوشتار اشتراک دارند: اینکه موضوع نقد خود نوشتار در تقابل با گفتار شفاهی است. واکاوی انتقادی این خوانش ضد نوشتاری که خارج از چارچوب بحث حاضر نیز در میان مفسران رایج و مسلط است، ضمن آشکارکردن نابسندگی هر دو رهیافت در مواجهه با مساله نوشتار، دیگر تفسیرهای موجود از «نقد نوشتار» را نیز به چالش می کشد. از این رهگذر، هدف مقاله نه حل نهایی چالش، بلکه برکشیدن آن به سطحی ژرف تر و دعوت به بازاندیشی در آن و تاکید بر پیوند آن با پرسش هایی بنیادین همچون نسبت افلاطون با نوشتار و چیستی فلسفه است.

کلیدواژه ها:

افلاطون ، فایدروس ، نقد نوشتار ، لوگوس ، شلایرماخر ، مکتب توبینگن