کوگیتوی دکارتی و مسئله استعلاء: نقدی بر خوانش پدیدارشناختی هوسرل

مسئله اگو و جایگاه آن در بنیاد گذاری فلسفه نقطه ای کانونی در نسبت میان فلسفه دکارت و پدیدارشناسی استعلایی هوسرل است. هوسرل در تاملات دکارتی و بحران علوم اروپایی، دکارت را آغازگر چرخش مدرن به سوی سوژه می داند، اما تاکید می کند فلسفه دکارتی به دلیل جوهرانگاری اگو، دوگانگی نفس-بدن و فقدان تحلیل قصدیت، در دست یابی به استعلای رادیکال ناکام می ماند. از نظر هوسرل، اگوی دکارتی همچنان در افق جهان و متافیزیک سنتی باقی است و نمی تواند نقش اگوی استعلایی را به عنوان شرط امکان ظهور جهان ایفا کند. این مقاله با بازسازی نقد هوسرل و تحلیل متن محور آثار دکارت نشان می دهد این خوانش، هرچند از نظر پدیدارشناسی قابل فهم است، تنها خوانش ممکن از کوگیتو نیست. با تحلیل مراحل شک دکارتی و منطق درونی ظهور کوگیتو، استدلال می شود اگوی دکارتی در لحظه بنیادین خود، نه گزاره ای روان شناختی و نه موجودی درون جهانی (برخلاف ادعای هوسرل)، بلکه ساختاری استعلایی است که به عنوان شرط امکان شک، یقین و بنیادگذاری شناخت عمل می کند. مقاله با بهره گیری از تفاسیر ثانویه نشان می دهد اختلاف اصلی دکارت و هوسرل را باید نه در استعلایی بودن یا نبودن اگو، بلکه در تفاوت میان دو مدل استعلاء جست وجو کرد: استعلای متافیزیکی (عمودی) نزد دکارت و استعلای پدیدارشناختی (افقی) نزد هوسرل. نتیجه نهایی آن است که خوانش هوسرل از اگوی دکارتی، بیش از آنکه توصیفی خنثی باشد، تابع الزامات درونی پروژه پدیدارشناسی و نیازمند بازاندیشی انتقادی است.

کلیدواژه ها:

کوگیتو ، اگوی استعلایی ، استعلای متافیزیکی ، استعلای پدیدارشناختی ، شک روشی ، اپوخه