نسبت تاریخ­نگاری معاصر عربی و گفتمان شرق­شناسی با تاکید بر رویکرد جواد علی

شرق شناسی از قرن نوزدهم به بعد، نه تنها بر مطالعات زبان شناختی و فرهنگی، بلکه بر شیوه های تاریخ نگاری عربی نیز اثر گذاشت و نگاه های متفاوتی را در میان اندیشمندان عرب برانگیخت. برخی آن را ابزار سلطه و بازنمایی ناعادلانه شرق دانسته اند و برخی دیگر از دستاوردهای علمی آن بهره گرفته اند. در این میان، جواد علی به عنوان یکی از برجسته ترین مورخان عرب، کوشیده است در آثار مهم خود مانند المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام و تاریخ العرب فی الاسلام تصویری دقیق تر، منصفانه تر و مبتنی بر واقعیت های تاریخی از عرب ها ارائه کند. مقاله حاضر، با تکیه بر رویکرد توصیفی-تحلیلی به توضیح تاریخ نگاری جواد علی پرداخته است. پرسش اصلی مقاله این است که در مواجهه تاریخ نگاری عربی معاصر با شرق شناسی، جواد علی در چه موضعی قرار گرفت؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که علی ضمن آگاهی از روش ها و داده های شرق شناسانه، در برابر پیش فرض های ایدئولوژیک و تقلیل گرایانه آنان موضع انتقادی اتخاذ کرده و رویکردی دووجهی را در برابر شرق شناسی در پیش گرفته است. او با تکیه بر منابع اسلامی و عربی، تحلیل انتقادی روایت های غربی و طرح مفهوم استعراب، در پی بازسازی تاریخ عرب از منظری بومی تر و علمی تر بود و جایگاه جواد علی از این منظر در میان مورخان عرب، جایگاه ویژه ای است.

کلیدواژه ها:

شرق شناسی ، غرب ، تاریخ نگاری عربی ، جواد علی ، استعراب