تاثیر متون مقدس اسلامی بر نهادهای علمی، حقوقی و اجتماعی تمدن اسلامی؛ رویکردی تاریخی تمدنی

تمدن اسلامی، در بنیاد خود تمدنی متن محور و مبتنی بر وحی است که ساختارهای معرفتی، حقوقی و اجتماعی آن ریشه در قرآن کریم و سنت نبوی دارد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که مفاهیم بنیادین وحیانی چگونه در دوره شکل گیری تمدن اسلامی از سطح آموزه های معنوی فراتر رفته و به نهادهای اجتماعی و معرفتی تبدیل شده اند. برای پاسخ به این پرسش، پژوهش حاضر با رویکرد «هرمنوتیک متون مقدس» و با بهره گیری از تحلیل زبانی، سیاقی و تاریخی، به واکاوی مفاهیم کلیدی قرآن و حدیث در بستر اجتماعی صدر اسلام می پردازد. در این رویکرد، ابتدا مفاهیم محوری همچون علم، عدالت، شورا و تعاون بر اساس دلالت های متن مقدس استخراج می شوند؛ سپس این مفاهیم در زمینه تاریخی اجتماعی نخستین جامعه اسلامی تفسیر می گردند و در گام نهایی، نقش آن ها در شکل دهی به نهادهایی مانند مراکز علمی، نظام قضاوت، ساختارهای آموزشی و نهادهای اجتماعی همچون وقف و زکات بررسی می شود. یافته ها نشان می دهد که این مفاهیم نه صرفا آموزه هایی اخلاقی، بلکه عناصر نهادساز و تمدن ساز بوده اند. نتیجه پژوهش تاکید می کند که فهم صحیح فرایند شکل گیری تمدن اسلامی و بازسازی تمدن نوین اسلامی، نیازمند بازگشت روشمند و تحلیل هرمنوتیکی قرآن و سنت است.

کلیدواژه ها:

متون مقدس اسلامی ، قرآن کریم ، حدیث ، تمدن اسلامی ، نهادهای علمی ، نهادهای حقوقی ، نهادهای اجتماعی