تحلیل تطبیقی حقوق پدیدآورنده و تهیه کننده در آثار تلویزیونی مشترک و شیوه های بهره برداری از آن ها در نظام های حقوقی ایران و ایالات متحده آمریکا

آثار تلویزیونی مشترک به عنوان محصولات خلاقانه مبتنی بر همکاری چند پدیدآورنده و مشارکت نهادهای تولیدی، نقش مهمی در صنعت رسانه و اقتصاد فرهنگی دارند. فرایند تولید و بهره برداری از این آثار شامل تعیین حدود حقوق پدیدآورنده و تهیه کننده، مالکیت اولیه، انتقال حقوق و شیوه های انتفاع اقتصادی است که چالش های حقوقی قابل توجهی ایجاد می کند و نظام های حقوقی برای پاسخ به آن ها سازوکارهای متفاوتی پیش بینی کرده اند. پژوهش حاضر با هدف تبیین چهارچوب های حقوقی حقوق پدیدآورنده و تهیه کننده و تحلیل شیوه های بهره برداری، به مطالعه تطبیقی نظام های حقوقی ایران و ایالات متحده آمریکا می پردازد. پرسش اصلی آن است: «حدود حقوق و اختیارات پدیدآورنده و تهیه کننده و سازوکارهای بهره برداری از آثار تلویزیونی مشترک در ایران و آمریکا چگونه تبیین شده و تفاوت های بنیادین چیست؟» فرضیه پژوهش بر این است که نظام حقوقی آمریکا با تاکید بر قراردادها، مالکیت سازمانی و انعطاف در انتقال حقوق، چهارچوب کارآمدتری برای بهره برداری اقتصادی فراهم می کند؛ درحالی که نظام ایران با تاکید بر حقوق معنوی پدیدآورنده و محدودیت های انتقال، رویکرد حمایتی اما کم تر منعطف دارد. یافته ها با روش توصیفی–تحلیلی و تطبیقی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، قوانین، اسناد قراردادی و رویه های حقوقی دو کشور نشان می دهد: (۱) اصل «کار برای استخدام» و غلبه قراردادهای تولید در آمریکا تمرکز مالکیت و صدور مجوزهای بهره برداری چندسکویی را تسهیل می کند؛ (۲) برجستگی حقوق معنوی و محدودیت انتقال در ایران پیوند شخصی پدیدآورنده با اثر و نقش رضایت های بعدی را تقویت می کند؛ (۳) تفاوت در مالکیت اولیه، ساختار قراردادها و تقسیم منافع بر ریسک، اقتباس و بهره برداری دیجیتال اثرگذار است؛ و (۴) کارآمدی اقتصادی بهره برداری در هر دو نظام نیازمند شفافیت قراردادی، تعیین قلمرو حقوق و سازوکار حل اختلاف است. نتیجه نشان می دهد که توازن میان حقوق معنوی پدیدآورنده و قطعیت قراردادی برای تهیه کننده، کلید بهره برداری موثر است و همگرایی استانداردهای قراردادی و شفافیت انتقال حقوق می تواند امنیت حقوقی، جذب سرمایه و توسعه بازارهای فرامرزی را افزایش دهد.

کلیدواژه ها:

حقوق تهیه کننده ، حقوق پدیدآورنده ، مالکیت فکری ، آثار تلویزیونی ، بهره برداری دیجیتال ، حقوق معنوی.