شناسایی منابع ژنتیکی مقاومت به Phytophthora nicotianae عامل بیماری ساق سیاه در ارقام تجاری توتون و بهینه سازی کنترل شیمیایی آن

هدف: بیماری ساق سیاه توتون یکی از مهم ترین بیماری های خاک زاد توتون در سطح جهانی است که خسارت بالایی ایجاد می کند. هدف از پژوهش حاضر، بررسی مقاومت ارقام تجاری توتون نسبت به جدایه محلی P. nicotianae در شرایط گلخانه ای و ارزیابی کارایی قارچ کش های جدید و رایج در کنترل بیماری در شرایط آلودگی طبیعی بود.مواد و روش ها: به منظور ارزیابی واکنش ارقام به بیماری، هشت رقم تجاری توتون به همراه دو شاهد مقاوم (K۳۴۶) و حساس (K۳۲۶) در شرایط گلخانه ای با روش مایه زنی طوقه ارزیابی شدند. شدت بیماری با و شاخص سطح زیر منحنی پیشرفت بیماری محاسبه گردید. تجزیه واریانس، تحلیل مولفه های اصلی (PCA) و خوشه بندی سلسله مراتبی (HCA) برای تفکیک ارقام انجام شد. همچنین برای ارزیابی کارایی قارچکش‎ها، آزمایش مزرعه ای در قالب طرح بلوک‎های کامل تصادفی با ۳ تکرار روی رقم K۳۲۶ در شرایط آلودگی طبیعی انجام شد و کارایی قارچ کش های الیت (g/L ۵/۲)، ریدومیل (g/L ۲)، اوروگو (ml/L ۷/۰) و بلتانول (ml/L ۵/۰) مورد مقایسه قرار گرفت.نتایج: نتایج نشان داد ارقام K۳۹۴، NC۶۰، Bel۶۱-۱۰ و K۳۴۶ به بیماری مقاوم بودند. ارقام NC۱۰۰ و MN۹۴۴ متحمل و ارقام TC۱۰۰،Coker ۳۴۷ و K۳۲۶ بسیار حساس بودند. مولفه اصلی اول (PC۱) بیش از ۹۷ درصد واریانس را توجیه کرد و ارقام مقاوم و حساس را به طور واضح تفکیک نمود. رقم TC۱۰۰ (ایرانی) حساسیت بالایی (۷۵/۹۳ درصد) نشان داد. قارچکش‎های الیت و ریدومیل با کارایی به ترتیب ۴/۷۷ و ۷/۶۷ درصد، بهترین کنترل را نشان دادند و به طور معنی داری (P<۰.۰۱) عملکرد برگ خشک (تا ۵۲۶۵ کیلوگرم در هکتار)، ارتفاع بوته، وزن سبز و خشک برگ، درآمد ناخالص، نیکوتین و عناصر غذایی را نسبت به شاهد افزایش دادند.نتیجه گیری: این پژوهش بر لزوم استفاده تلفیقی از ارقام مقاوم مانند K۳۹۴ و NC۶۰ و قارچ کش های موثر (به ویژه الیت و ریدومیل) در برنامه مدیریت یکپارچه بیماری ساق سیاه تاکید دارد. نتایج می تواند مبنایی برای برنامه های به نژادی و توصیه های مدیریتی در مناطق شمالی ایران باشد. با توجه به پتانسیل ظهور نژادهای جدید، نظارت مداوم بر جمعیت بیمارگر و تنوع بخشی به روش های کنترل ضروری است.

کلیدواژه ها:

ساق سیاه توتون ، مقاومت ارقام ، قارچ کش ، سطح زیر منحنی پیشرفت بیماری ، تحلیل مولفه های اصلی