تحول بلوچی دوزی در دنیای دیجیتال: تاثیر فناوری بر خلاقیت و سنت

بلوچی دوزی، یکی از هنرهای سنتی قوم بلوچ است که در گذشته به صورت ذهنی و به دو شیوه سنتی شمارش تاروپود در پارچه های بافت دار منظم و تارکش در پارچه های بدون بافت اجرا می شد. در سال های اخیر با ورود فناوری های نوین و نرم افزارهای طراحی، این هنر با تحولاتی مانند طراحی دیجیتالی نقوش و الگوی لباس بلوچی، تولید انبوه طرح های ماشینی و استفاده از دستگاه های دوخت دیجیتال مواجه شده ­است. خلا مطالعات نظری درخصوص تعامل سنت و فناوری در این عرصه و تاثیری که فناوری بر سنت و خلاقیت دارد، ضرورت انجام چنین پژوهشی را آشکار می سازد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی تاثیرات فناوری دیجیتال بر طراحی نقوش بلوچی دوزی در پی پاسخ به این پرسش است که دیجیتالی شدن در هنر بلوچی دوزی چه فرصت ها و چالش هایی را به­ همراه داشته ­است؟ این پژوهش با رویکرد کیفی و روش گراندد تئوری انجام شده ­است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته از چهار گروه سوزن دوزان حرفه ای بلوچ، طراحان دیجیتال لباس، دوزنده های ماشینی لباس بلوچی و بانوان مصرف کننده بلوچ، گردآوری و با روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شده اند. یافته ها نشان داد که دیجیتالی شدن ضمن افزایش سرعت تولید، آسانی کار طراحی و دوخت و تنوع طرح ها، بخش سنت و اصالت فرهنگی را دچار چالش کرده ­است. در نهایت نتایج نشان داد که مدل نهایی از شش بخش تشکیل شده است. عوامل علی فناوری دیجیتال، نیاز به آموزش و همکاری را شامل می شوند. عوامل زمینه ای تغییرات بازار، رفتار مشتری، فشارهای اقتصادی و جنبه های هنری را در بر می گیرند. عوامل مداخله گر شامل محدودیت های مالی و فنی، دیدگاه های هنرمندان و مشتریان و چالش های اجرایی می باشند. پدیده اصلی مدل تعامل سنت و دیجیتال در بلوچی دوزی نام دارد. راهبردها نیز شامل آموزش پیشکسوتان، همکاری و تلفیق سنت با فناوری هستند. در پایان، پیامدها مشخص شدند که حفظ سنت، رشد خلاقیت و دگرگونی در بازار و رفتار مصرف کنندگان را در بر دارند.

کلیدواژه ها:

بلوچی دوزی ، فناوری دیجیتال ، اصالت هنری ، هنر سنتی ، خلاقیت