بررسی شاخصه های فنی قالی های دوپود بخش مرکزی شهرستان همدان

بخش مرکزی شهرستان همدان اصلی ترین مرکز تولید قالی های صادراتی دوپود استان با ویژگی های فنی انحصاری و شناسنامه داری است که اکثر از این ویژگی های فنی مختص منطقه بوده و آن را از دیگر مراکز قالی بافی ایران متمایز می سازد. با وجود اهمیت این قالی ها در اقتصاد و هویت فرش همدان، ویژگی های فن شناختی آن ها تاکنون به صورت جامع و نظام مند بررسی نشده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی مولفه های فن شناختی و ساختاری قالی های دوپود بخش مرکزی همدان انجام شده است. سوال اصلی پژوهش این است که قالی های دوپود این منطقه دارای چه ویژگی های فنی هستند و مهم ترین شاخص های ساختاری آن ها چیست؟ پژوهش حاضر از نوع بنیادی و روش اجرای پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و جمع آوری اطلاعات به دو شیوه اسنادی و میدانی صورت گرفته است. جامعه آماری پژوهش را قالی های دوپود بخش مرکزی شهرستان همدان تشکیل می دهد که از میان آن ها ۳۴ تخته قالی انتخاب و در نهایت ۲۱ نمونه شاخص به صورت کیفی تحلیل شد. نتایج پژوهش آشکار ساخت که ویژگی های فنی این قالی ها در مولفه هایی چون نوع ابزار بافت، نوع و جنس دار، شیوه چله کشی، جنس الیاف تار، پود کلفت و نازک، جنس و نوع گره، نوع بافت، شیرازه پیچی، گلیم بافی، آرایش سرچله ها و شیوه پرداخت، از الگوی نسبتا یکسانی پیروی می کنند. این همسانی بیانگر تداوم دانش فنی بومی و حفظ سنت های بافت در منطقه است. در مقابل، مهم ترین تفاوت های مشاهده شده به رج شمار، ابعاد و کیفیت بافت مربوط می شود. همچنین میانگین رج شمار قالی های دوپود منطقه در بازه ۳۵ تا ۵۰ رج قرار دارد که در کنار سایر ویژگی های فنی، از شاخص های مهم شناسایی و اصالت سنجی این قالی ها به شمار می آید. یافته های این پژوهش می تواند مبنایی جهت مستندسازی ویژگی های فنی، حفاظت از هویت بومی و معرفی علمی قالی های دوپود بخش مرکزی همدان در مطالعات آینده باشد.

کلیدواژه ها:

شاخصه های فنی ، مولفه های ساختاری ، قالی های دوپود ، بخش مرکزی ، شهرستان همدان