بررسی تطبیقی سهم الارث زن از مال شوهر در فقه امامیه و فقه حنفی

حق الارث زن از مال شوهر یکی از موضوعات مهم فقه اسلامی و حقوق خانواده است که با حقوق مالی، امنیت اقتصادی و جایگاه اجتماعی زنان ارتباط مستقیم دارد. قرآن کریم اصل برخورداری زنان از میراث را به رسمیت شناخته و سهم زوجه را در صورت وجود و عدم وجود فرزند برای شوهر، به ترتیب یک هشتم و یک چهارم مقرر کرده است. با این حال، درباره قلمرو اموالی که زوجه از آن ارث می برد، به ویژه در فقه امامیه، دیدگاه های متفاوتی وجود دارد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی، احکام سهم الارث زوجه را در فقه امامیه و اهل سنت، به ویژه فقه حنفی، بررسی می کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که اصل استحقاق زوجه در میراث شوهر مورد پذیرش مذاهب اسلامی است؛ اما در فقه امامیه، در باره شمول این حق نسبت به اموال غیرمنقول اختلاف وجود دارد. دیدگاه مضیق، با استناد به برخی روایات، زوجه را در صورت نداشتن فرزند از عین زمین محروم دانسته و در برخی موارد سهم او را به قیمت بنا، درخت و ابزار محدود می کند؛ در مقابل دیدگاه موسع با استناد به عموم آیات ارث و شماری از روایات، شمول حق زوجه نسبت به تمام ترکه را مطرح می سازد. برخی فقهای امامیه، از جمله ابن جنید، و در دوره معاصر آیت الله خامنه ای، در محدوده حق زوجه نسبت به اموال غیرمنقول دیدگاه موسع تری دارند. در فقه  اهل سنت، از جمله فقه حنفی، اصل ارث زوجه از تمامی اموال شوهر پذیرفته شده است. نتیجه آنکه اختلاف اصلی نه در اصل حق ارث زوجه، بلکه در قلمرو و نوع اموالی است که این حق به آن تعلق می گیرد.

کلیدواژه ها:

سهم الارث ، زوجه ، زوج ، فقه امامیه ، فقه اهل سنت ، حنفی ، تطبیقی