روش یکپارچه ترمیم و بهسازی زنجیره انتقال نیرو در بناهای تاریخی با رویکرد حداقل مداخله؛ مطالعه موردی خانه زهتاب خمینی شهر

بناهای تاریخی به عنوان بخشی از هویت معماری و فرهنگی هر شهر، علاوه بر ارزش تاریخی و هنری، دارای ارزش اجتماعی و اقتصادی نیز هستند. بخش قابل توجهی از بناهای تاریخی ایران با استفاده از مصالح بنایی نظیر آجر، خشت، ملات های سنتی، چوب و سنگ ساخته شده اند. این بناها عموما فاقد سیستم منسجم باربر جانبی بوده و به دلیل ضعف مقاومت کششی و برشی مصالح، اتصالات ضعیف، سنگینی جرم سازه، نامنظمی هندسی، فرسودگی مصالح و آسیب پذیری پی، در برابر زمین لرزه آسیب پذیری قابل توجهی دارند. شهر خمینی شهر با برخورداری از مجموعه ای از بناهای تاریخی ارزشمند، ضرورت توجه همزمان به حفاظت معماری و ارتقای ایمنی سازه ای این آثار را مطرح می کند. در این پژوهش، خانه تاریخی زهتاب خمینی شهر به عنوان مطالعه موردی انتخاب شده است. این بنا با ویژگی های معماری دوره قاجار و پهلوی، شامل دیوارهای باربر بنایی، طاق ها و تویزه های سنتی، ایوان و عناصر چوبی و تزئینی، از نمونه های ارزشمند معماری تاریخی شهر محسوب می شود. هدف پژوهش، شناسایی عوامل موثر بر آسیب پذیری لرزه ای خانه زهتاب و ارائه چارچوبی برای بهسازی آن با تاکید بر اصل حداقل مداخله است. در این راستا، وضعیت سیستم باربر، دیوارهای باربر، اتصالات سقف و دیوار، طاق ها، قوس ها، پی و آسیب های مشاهده شده مورد بررسی قرار گرفته و مجموعه ای از روش های مطالعاتی و اجرایی شامل مستندسازی هندسی، آسیب شناسی، آزمایش های غیرمخرب و کم مخرب، بررسی خاک و پی، مدل سازی سازه ای، کنترل رانش طاق ها، بهبود اتصال عناصر سازه ای، ترمیم دیوارها، کنترل رطوبت، سبک سازی و استفاده موضعی از فناوری های نوین پیشنهاد شده است. نتایج نشان می دهد که بهسازی بناهای تاریخی نباید بر پایه افزایش صرف ظرفیت مقاومتی انجام شود، بلکه باید با حفظ اصالت معماری، سازگاری مصالح، قابلیت برگشت پذیری مداخلات و حداقل تخریب همراه باشد. بر این اساس، ترکیب روش های سنتی و فناوری های نوین می تواند راهکار مناسبی برای افزایش ایمنی لرزه ای و افزایش عمر بهره برداری خانه تاریخی زهتاب باشد.

کلیدواژه ها:

خانه تاریخی زهتاب ، خمینی شهر ، بهسازی لرزه ای ، بناهای تاریخی ، آسیب پذیری لرزه ای ، حداقل مداخله ، FRP ، میراث معماری.