مدیریت منظر شهری؛ رویکردی راهبردی برای ارتقای هویت، خوانایی و انسجام بصری شهر

منظر شهری یکی از مهم ترین بسترهای شکل گیری تجربه انسان از شهر است و کیفیت آن می تواند بر نحوه ادراک، شناخت، استفاده و احساس تعلق شهروندان نسبت به محیط زندگی اثرگذار باشد. شهر صرفا مجموعه ای از ساختمان ها، خیابان ها و فضاهای باز نیست، بلکه مجموعه ای پیچیده از عناصر کالبدی، طبیعی، تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و بصری است که در طول زمان در کنار یکدیگر قرار گرفته و تصویری از شهر را در ذهن شهروندان شکل می دهند. در چنین شرایطی، مدیریت منظر شهری را نمی توان تنها به زیباسازی نماها، ساماندهی مبلمان شهری یا کنترل عناصر بصری محدود کرد؛ بلکه این مفهوم نیازمند رویکردی راهبردی است که میان ویژگی های کالبدی، هویت مکان، خوانایی ساختار شهر و انسجام بصری ارتباط برقرار کند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مدیریت منظر شهری در ارتقای هویت، خوانایی و انسجام بصری شهر انجام شده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات، کتابخانه ای و اسنادی است. در این پژوهش، دیدگاه های نظری مرتبط با منظر شهری، هویت مکان، تصویر ذهنی شهر، کیفیت محیط و مدیریت فضاهای شهری بررسی و سپس ارتباط میان این مفاهیم تحلیل شده است. بر اساس تحلیل انجام شده، هویت، خوانایی و انسجام بصری سه مولفه مستقل اما مرتبط در کیفیت منظر شهری هستند و مدیریت صحیح منظر می تواند میان آن ها پیوند ایجاد کند. نتایج پژوهش نشان می دهد که دستیابی به منظر شهری مطلوب، بیش از آنکه حاصل مداخلات موردی و پراکنده باشد، به وجود یک نظام مدیریتی یکپارچه نیاز دارد. در این چارچوب، شناخت ویژگی های مکان، شناسایی عناصر هویت بخش، سازمان دهی ساختار بصری، تقویت مسیرها و نشانه های شهری، کنترل تناسبات و مصالح، ساماندهی تابلوها و عناصر تبلیغاتی، توجه به فضای سبز و عناصر طبیعی، حفاظت از ارزش های تاریخی و مشارکت ذی نفعان می تواند در ارتقای کیفیت منظر موثر باشد. بر همین اساس، پژوهش یک چارچوب تحلیلی پیشنهادی ارائه می کند که در آن فرآیند مدیریت منظر از «شناخت ویژگی های مکان» آغاز شده و از طریق «شناسایی عناصر هویتی»، «سازمان دهی ساختار بصری»، «تقویت خوانایی» و «ایجاد انسجام بصری» به «ارتقای کیفیت تجربه شهری» منتهی می شود. این چارچوب می تواند مبنایی برای تصمیم گیری و برنامه ریزی در مدیریت شهری و سیاست گذاری های مرتبط با کیفیت محیط شهری باشد.

کلیدواژه ها:

منظر شهری ، مدیریت منظر شهری ، هویت شهری ، خوانایی ، انسجام بصری ، کیفیت محیط شهری ، طراحی شهری.