نقش روش های تدریس اکتشافی در پرورش کنجکاوی و خلاقیت دانش آموزان ابتدایی

پرورش کنجکاوی و خلاقیت از اهداف بنیادین آموزش ابتدایی است؛ بااین حال، تمرکز انحصاری بر پاسخ درست، بازگویی مطالب و ارزشیابی نتیجه محور ممکن است فرصت پرسشگری، آزمودن فرضیه ها و تولید راه حل های متفاوت را محدود کند. هدف مقاله حاضر، تبیین سازوکارهای تربیتی روش های تدریس اکتشافی و بررسی شرایطی است که این روش ها می توانند کنجکاوی معرفتی و خلاقیت دانش آموزان را تقویت کنند. پژوهش از نوع مروری تحلیلی و مبتنی بر مطالعه هدفمند آثار نظری، فراتحلیل ها، پژوهش های تجربی و برخی مطالعات فارسی مرتبط با دوره ابتدایی است؛ ازاین رو ادعای مرور نظام مند یا فراتحلیل مستقل ندارد. تحلیل منابع نشان می دهد که طرح مسئله معنادار، ایجاد شکاف اطلاعاتی متناسب، فرصت پیش بینی و مشاهده، مقایسه شواهد، گفت وگوی استدلالی و بازخورد توصیفی می توانند فرایند گذار از کنجکاوی موقعیتی به پرسشگری پایدار و از ایده پردازی اولیه به خلاقیت قابل ارزیابی را تسهیل کنند. بااین حال، شواهد پژوهشی میان اکتشاف بدون راهنمایی و اکتشاف هدایت شده تمایز مهمی قائل اند و بر اثربخشی بیشتر داربست بندی آموزشی، نمونه های راهنما و بازخورد برای یادگیرندگان کم تجربه تاکید دارند. بر این اساس، مقاله الگویی اجرایی برای طراحی فعالیت های اکتشافی، نمونه های درسی، شاخص های سنجش کنجکاوی و خلاقیت و راهبردهای مدیریت محدودیت های کلاس درس پیشنهاد می کند. نتیجه آن است که تدریس اکتشافی زمانی ظرفیت تربیتی مطلوب دارد که آزادی اندیشه با ساختار، حمایت و ارزشیابی فرایندی همراه شود.