الگوی مقدماتی درمان شناختی رفتاری دنیاپرستی در قرآن

دنیا پرستی به عنوان یک وابستگی ساختاری و معرفت شناختی به مواهب فانی دنیا، زمینه ساز اضطراب وجودی و ناامنی درونی انسان است. این پژوهش با هدف استخراج الگو و ساختار درونی فرآیند تغییر و اصلاح دنیا پرستی بر اساس تحلیل متن شناختی آیات قرآن کریم انجام شده است. روش پژوهش، تحلیل محتوای کیفی هدایت شده است که در آن، سازه های نظام شناختی (باورهای بنیادین، قواعد شرطی و پاسخ های رفتاری) به عنوان مقولات پیشینی جهت نظم دهی به داده های متنی اتخاذ شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که قرآن کریم آسیب دنیا پرستی را در سه لایه ساختار بندی می کند: در لایه بنیادین، «خطای محاسباتی فریب (غرور)» در قالب مطلق انگاری امور فانی، و باور به «اطمینان به مال»، منبع ناامنی هستند؛ در لایه واسط، قاعده شرطی «اخلاد الی الارض» موجب کاهلی عملی می شود و در لایه سطحی، پاسخ های رفتاری «تکاثر» (انباشت اجباری) و «شح» (اجتناب از انفاق) چرخه را تکمیل می کنند. الگوی فرآیندی مستخرج از متن، یک مدل سه مرحله ای (ارزیابی معرفتی، بازسازی شناختی و فعال سازی توحیدی) را پیشنهاد می دهد که در آن، تثبیت یقین به معاد و اصالت روح، باورهای جایگزین بوده و رفتارهای ایثارگرانه (انفاق و قناعت) چرخه های رفتاری ناسازگار را می شکنند. این الگو می تواند به عنوان مبنایی بومی برای درمان گران مذهبی در روان درمانی های ساختار یافته مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

قرآن ، دنیاپرستی ، درمان شناختی رفتاری ، باورهای هسته ای ، تحریف شناختی ، فعال سازی رفتاری ، بومی سازی مدل