بررسی تاثیر فضای سبز بر هویت و منظر شهری

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر فضای سبز بر هویت و منظر شهری در شهر خنداب استان مرکزی انجام شد. رشد شتابان شهرنشینی و کاهش عرصه های سبز در این شهر، پرسش از نسبت میان فضای سبز، هویت مکانی و کیفیت منظر را به مسئله ای پژوهشی تبدیل کرده است. روش پژوهش ترکیبی (کمی–کیفی) با طرح اکتشافی–توصیفی بود؛ داده ها از طریق پرسشنامه ساختارمند شهروندان، چک لیست مشاهده کالبدی–بوم شناختی و مصاحبه نیمه ساختارمند با متخصصان گردآوری و با آزمون های همبستگی، رگرسیون چندگانه، مدل سازی معادلات ساختاری و تحلیل مضمون تحلیل شد. مدل تحلیلی پژوهش سه لایه ورودی (ویژگی های کالبدی، بوم شناختی و اجتماعی فضای سبز)، فرایندی (سرمایه اجتماعی و ادراک زیبایی شناختی–روانی) و خروجی (هویت مکانی و کیفیت منظر) را دربر می گرفت.یافته ها نشان داد که سرانه فضای سبز خنداب ۴/۳ مترمربع و پایین تر از استاندارد ملی است و پراکنش آن نامتوازن با تمرکز ۶۲ درصد مساحت در دو محله مرکزی است. کیفیت طراحی فضای سبز با هویت مکانی (r=۶۷/۰) و کیفیت منظر شهری (r=۷۱/۰) رابطه مثبت و معنادار داشت و سه بعد اجتماعی–فرهنگی، کالبدی–طراحی و بوم شناختی توانستند ۵۸ درصد از واریانس هویت مکانی را تبیین کنند. مولفه های خاطره جمعی و پیشینه باغی، تعاملات اجتماعی محله ای و نشانه های گیاهی بومی بالاترین اهمیت را در هویت بخشی داشتند.نتیجه گیری پژوهش آن است که ظرفیت هویتی–منظرین فضای سبز خنداب به دلیل ضعف طراحی بومی، پراکنش نامتوازن و فقدان پیوند با حافظه جمعی فعال نشده است و سیاست گذاری باید از رویکرد کمی به رویکرد کیفیت محور و مشارکتی تغییر یابد. راهکارهای ارائه شده شامل ایجاد شبکه پیوسته سبز، بازطراحی با الگوی باغ ایرانی، حفاظت از اراضی سبز حاشیه و جلب مشارکت شهروندان است.

کلیدواژه ها:

فضای سبز شهری ، هویت مکانی ، منظر شهری ، سرمایه اجتماعی ، شهر خنداب ، خدمات فرهنگی اکوسیستم