نقش شهرداری در مدیریت و نظارت بر مشاغل سیار و غرفه های بازار شهری: مطالعه موردی میادین میوه و تره بار زابل

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش شهرداری در مدیریت و نظارت بر مشاغل سیار و غرفه های بازار شهری، با تمرکز بر میادین میوه و تره بار شهر زابل انجام شد. مسئله اصلی پژوهش، تعادل بخشی میان دو الزام متعارض بود: حمایت از معیشت شاغلان مشاغل سیار و غرفه داران از یک سو، و تامین نظم، بهداشت و ایمنی فضای عمومی از سوی دیگر. برای این منظور، پس از مرور مبانی نظری (حاکمیت شهری، اقتصاد غیررسمی، سازمان دهی فضایی و تنظیم گری مشارکتی) و پیشینه پژوهش، چارچوب مفهومی چهاربعدی نقش شهرداری (حقوقی–مجوزی، فضایی، بهداشتی–صنفی و مشارکتی–اطلاعاتی) تدوین و اثر آن بر وضعیت مشاغل در سه بعد (کالبدی–فضایی، بهداشتی–کیفی و اقتصادی–معیشتی) با میانجی گری هماهنگی بین بخشی و مشارکت ذی نفعان بررسی شد.روش پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت، ترکیبی (کیفی–کمی) با طرح اکتشافی متوالی بود. داده ها با روش های اسنادی (قوانین، مصوبات و طرح های شهری)، مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۵ تا ۲۰ نفر از خبرگان و ذی نفعان، پرسش نامه محقق ساخته برای غرفه داران، شاغلان سیار و شهروندان، و مشاهده میدانی ساختاریافته گردآوری شد. نمونه گیری در بخش کیفی هدفمند و بر پایه اشباع نظری و در بخش کمی تصادفی سیستماتیک و خوشه ای بود. تحلیل داده ها با تحلیل مضمون (کدگذاری باز، محوری و انتخابی)، آمار توصیفی و استنباطی (همبستگی، تحلیل واریانس، رگرسیون و تحلیل مسیر) و تحلیل فضایی در GIS انجام شد.نتایج نشان داد که حدود ۶۲ درصد غرفه ها در حریم معابر اصلی و ۷۳ درصد شاغلان فاقد مجوز رسمی اند و میانگین امتیاز بهداشتی غرفه ها ۵۲/۳ از ۱۰۰ است. شکاف قابل توجهی میان اختیارات قانونی و اجرای عملی آن ها وجود دارد و هماهنگی بین بخشی قوی ترین پیش بینی کننده اثربخشی نظارت است. ذی نفعان بر ضوابط شفاف، مکان های مجهز، مشوق های اقتصادی و مشارکت در تصمیم گیری تاکید کردند. بر این اساس، الگوی پیشنهادی در پنج محور ساماندهی حقوقی–مجوزی، سازمان دهی فضایی، نظارت بهداشتی مشارکتی، ابزارهای اقتصادی و سامانه اطلاعاتی–مشارکتی ارائه شد.

کلیدواژه ها:

مدیریت شهری ، شهرداری ، مشاغل سیار ، غرفه های بازار شهری ، میادین میوه و تره بار ، نظارت و تنظیم گری