طراحی نظام ارزیابی و رتبه بندی غرفه داران بازارهای شهری با تاکید بر شاخص های بهداشتی، صنفی و رضایت شهروندان شهر زابل

بازارهای شهری به عنوان کانون تعاملات اقتصادی و اجتماعی، نقش مهمی در تامین امنیت غذایی و پویایی اقتصاد محلی دارند؛ اما نبود نظام ارزیابی منسجم، موجب ضعف در رعایت موازین بهداشتی، تخلفات صنفی و کاهش رضایت شهروندان شده است. پژوهش حاضر با هدف طراحی نظام ارزیابی و رتبه بندی غرفه داران بازارهای شهری زابل با تاکید بر شاخص های بهداشتی، صنفی و رضایت شهروندان انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت داده ها آمیخته با طرح اکتشافی متوالی بود. در مرحله کیفی، با تحلیل مضمون مصاحبه های نیمه ساختاریافته با خبرگان، ۲۴ شاخص در سه بعد بهداشتی (۹ شاخص)، صنفی (۸ شاخص) و رضایت شهروندان (۷ شاخص) شناسایی و بومی سازی شد. در مرحله کمی، وزن نسبی شاخص ها با فرایند تحلیل سلسله مراتبی تعیین و وضعیت موجود غرفه داران با چک لیست مشاهده میدانی و پرسشنامه رضایت شهروندان مبتنی بر SERVQUAL سنجیده شد. رتبه بندی غرفه داران با روش تاپسیس و تحلیل داده ها با آمار توصیفی و استنباطی انجام گرفت.نتایج وزن دهی نشان داد که بعد بهداشتی با وزن ۰٫۴۲، بعد صنفی با ۰٫۳۳ و رضایت شهروندان با ۰٫۲۵ به ترتیب بالاترین اهمیت را دارند و نرخ سازگاری مقایسات کمتر از ۰٫۱ و قابل قبول بود. میانگین امتیاز کل غرفه داران ۵۸٫۳ از ۱۰۰ و در سطح متوسط ارزیابی شد. بیشترین ضعف در نگهداری مواد فسادپذیر، مدیریت پسماند، درج قیمت و پاسخ گویی به شکایات بود و شهروندان کمترین رضایت را از نظافت غرفه و منصفانه بودن قیمت اعلام کردند. همبستگی مثبت و معنادار میان امتیاز بهداشتی (r = ۰.۴۶) و صنفی (r = ۰.۵۲) با رضایت شهروندان مشاهده شد. بر پایه تجمیع وزنی و تاپسیس، غرفه داران در چهار سطح ممتاز (۸٫۳٪)، خوب (۲۱٫۷٪)، متوسط (۴۸٫۳٪) و نیازمند بهبود (۲۱٫۷٪) طبقه بندی شدند و تحلیل حساسیت، ثبات نسبی رتبه بندی را تایید کرد.یافته های پژوهش نشان داد که اثربخش ترین سازوکارهای تشویقی شامل تخفیف عوارض صنفی، اولویت تخصیص غرفه و معرفی عمومی غرفه داران برتر است و نظارت مشارکتی شهروندان به طور معنادار انطباق آتی غرفه داران را پیش بینی می کند (R² = ۰.۴۶). مقایسه رضایت شهروندان از غرفه داران ممتاز و نیازمند بهبود، تفاوت معناداری را نشان داد که اعتبار پیش بینی کننده نظام رتبه بندی را تایید می کند. در مجموع، نظام پیشنهادی با تلفیق سه بعد بهداشتی، صنفی و رضایتی و اتصال رتبه ها به مشوق های واقعی و نظارت مشارکتی، ابزاری بومی، شفاف و قابل اجرا برای ارتقای کیفیت خدمات بازارهای شهری زابل فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

ارزیابی عملکرد ، رتبه بندی غرفه داران ، بازار شهری ، شاخص های بهداشتی ، رضایت شهروندان ، شهر زابل