ساماندهی دستفروشان و بساط گران پیرامون میادین میوه و تره بار شهر زابل: چالش ها و راهکارهای اجرایی

هدف و مسئله پژوهش. دستفروشی و بساط گری پیرامون میادین میوه و تره بار شهر زابل به دلیل شرایط خاص اقتصادی، خشکسالی های مستمر و محدودیت فرصت های شغلی رسمی، به یکی از چالش های جدی مدیریت شهری تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و دسته بندی چالش های ساماندهی دستفروشان و بساط گران پیرامون میادین میوه و تره بار این شهر و ارائه راهکارهای اجرایی بومی سازی شده انجام شد. مسئله اصلی آن بود که رویکردهای قهری و مقطعی پیشین نتوانسته اند به ساماندهی پایدار بیانجامند و تاکنون الگوی اجرایی منسجمی برای این شهر تدوین نشده است.روش و فرآیند پژوهش. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، ترکیبی اکتشافی-تبیینی (کیفی-کمی) است. داده ها از طریق مطالعه اسنادی، مشاهده نظام مند ۱۴۷ نقطه استقرار، ۳۱ مصاحبه نیمه ساختاریافته با چهار گروه ذی نفع (دستفروشان، کسبه، شهروندان و مسئولان) و پرسشنامه محقق ساخته گردآوری شد. تحلیل داده ها با تحلیل محتوای موضوعی شش مرحله ای براون و کلارک در بخش کیفی، آمار توصیفی و استنباطی و مدل سازی معادلات ساختاری با SmartPLS در بخش کمی، و اولویت بندی راهکارها با تکنیک AHP انجام شد.نتایج. یافته ها نشان داد پنج بعد چالش — مدیریتی-نهادی (میانگین ۴٫۲۱)، اقتصادی-معیشتی (۴٫۰۸)، کالبدی-فضایی (۳٫۹۶)، اجتماعی-فرهنگی (۳٫۷۴) و بهداشتی-زیست محیطی — روی هم ۶۳٫۸ درصد از واریانس ناپایداری طرح های ساماندهی را تبیین می کنند. اولویت بندی AHP نشان داد راهکارهای مشارکتی و مکان مند نظیر تدوین سند بومی با مشارکت ذی نفعان، تشکیل کارگروه بین بخشی، تخصیص مکان های مجاز مبتنی بر تحلیل فضایی، تشکیل تعاونی دستفروشان و نظارت مشارکتی بر راهکارهای انتظامی اولویت دارند. ترکیب این راهکارها می تواند شاخص پایداری استقرار را از ۴۱ درصد به ۷۶ درصد ارتقا دهد.