هوش مصنوعی در ارزشیابی تحصیلی مدارس متوسطه: نگرش معلمان و تجربه دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی نگرش معلمان و تجربه دانش آموزان نسبت به کاربرد هوش مصنوعی در ارزشیابی تحصیلی مدارس متوسطه با رویکرد آمیخته اکتشافی متوالی (کیفی–کمی) انجام شد؛ در مرحله کیفی با ۲۳ معلم و ۲۸ دانش آموز دارای تجربه ارزشیابی هوشمند در مدارس متوسطه دوره دوم شهر تهران مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام و داده ها با تحلیل مضمون شش مرحله ای Braun و Clarke (۲۰۰۶) تحلیل شد، و در مرحله کمی ۴۰۰ معلم و ۴۲۰ دانش آموز به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و داده های گردآوری شده با پرسشنامه های محقق ساخته مبتنی بر چارچوب مفهومی تلفیقی (نظریه پذیرش فناوری، نظریه خودتعیین گری و اخلاق هوش مصنوعی) با آمار توصیفی و مدل سازی معادلات ساختاری PLS-SEM تحلیل شد. یافته ها نشان داد نگرش معلمان بالاتر از حد متوسط و «مشروط و محتاطانه مثبت» است و ادراک سودمندی (β = ۰٫۴۲)، خودکارآمدی فناورانه (β = ۰٫۳۱) و حمایت سازمانی (β = ۰٫۲۷) پیش بینی کننده های مثبت و نگرانی های اخلاقی (β = -۰٫۲۹) پیش بینی کننده منفی نگرش بودند (R² = ۰٫۵۸)؛ تجربه دانش آموزان نیز دوسوگرا بود، به گونه ای که بازخورد سریع و شخصی سازی شده ارزشمند تلقی می شد اما ادراک عدالت ارزشیابی (میانگین ۳٫۱۸) پایین و نگرانی درباره حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی و کاهش تعامل انسانی در آن ها بیشتر از معلمان بود و ادراک عدالت (β = ۰٫۳۸)، شفافیت بازخورد (β = ۰٫۳۳) و احساس شایستگی (β = ۰٫۲۹) پیش بینی کننده های مثبت و اضطراب ارزشیابی (β = -۰٫۳۴) پیش بینی کننده منفی رضایت دانش آموزان شناخته شدند. نتیجه گیری کلی آن است که موفقیت ارزشیابی هوشمند در مدارس متوسطه مستلزم هم نوایی سه مولفه آمادگی و پذیرش حرفه ای معلمان از طریق آموزش تخصصی و حمایت سازمانی، تجربه عادلانه و انگیزش بخش دانش آموزان از طریق شفافیت و اعتمادسازی، و رعایت اصول اخلاقی و حفظ مدل «انسان در حلقه» در طراحی سامانه هاست؛ بر این اساس، ارزشیابی هوشمند را باید نوآوری اجتماعی–فنی و «دستیار معلم» و نه جانشین او نگریست.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، ارزشیابی تحصیلی ، مدارس متوسطه ، نگرش معلمان ، تجربه دانش آموزان ، پژوهش آمیخته