چالش های اخلاقی و تربیتی استفاده از فناوری های هوشمند در مدارس و راهکارهای ارتقای مسئولیت پذیری دیجیتال دانش آموزان

ورود فناوری های هوشمند به مدارس، همزمان با گشودن افق های تازه برای یادگیری شخصی سازی شده و دسترسی گسترده تر به منابع آموزشی، پرسش های بنیادینی را در قلمرو اخلاق و تربیت پدید آورده است. نوشتار حاضر با تمرکز بر واکاوی چالش های اخلاقی و تربیتی کاربرد این فناوری ها در محیط مدرسه، به بررسی راهکارهای ارتقای مسئولیت پذیری دیجیتال دانش آموزان می پردازد. بررسی منابع داخلی نشان می دهد که حریم خصوصی داده های آموزشی، وابستگی شناختی به ابزارهای هوشمند، شکاف دیجیتال و نابرابری آموزشی، و تضعیف تعاملات انسانی از مهم ترین چالش های اخلاقی این حوزه به شمار می روند (واحدی، ۱۴۰۴). داده های یادگیری دانش آموزان تنها مجموعه ای از اعداد نیست، بلکه تصویری حساس از توانایی ها، ضعف ها و مسیر رشد آنان می سازد و باید همچون امانتی تربیتی محافظت شود (ترابی و فرزانه، ۱۴۰۴). از سوی دیگر، مسئولیت پذیری دیجیتال به عنوان توانایی درک پیامدهای کنش در فضای مجازی و پذیرش تعهد در قبال آن، نیازمند آموزش صریح، تمرین در موقعیت های واقعی و الگوسازی رفتاری است (موسوی، ۱۴۰۴). یافته های پژوهش ها حاکی از آن است که مدل ترکیبی هوش مصنوعی و معلم انسانی، موثرترین رویکرد در تربیت اخلاقی دیجیتال است؛ مدلی که در آن فناوری مسئولیت شخصی سازی و بازخورد را بر عهده می گیرد و معلم بر تعامل عاطفی، پرورش خلاقیت و هدایت معنادار تمرکز می یابد (زارع و همکاران، ۱۴۰۵). در مجموع، شواهد موجود از این ایده حمایت می کند که ارتقای مسئولیت پذیری دیجیتال دانش آموزان نه از طریق ممنوعیت یا وانهادگی، بلکه از رهگذر طراحی چارچوب های اخلاقی شفاف، توانمندسازی معلمان و مشارکت فعال خانواده ها امکان پذیر است.

کلیدواژه ها:

فناوری هوشمند ، اخلاق دیجیتال ، مسئولیت پذیری دیجیتال ، حریم خصوصی ، مدارس هوشمند