بررسی نقش هوش مصنوعی مولد در تحول روش های تدریس، بازطراحی تجربه یادگیری و توسعه شایستگی های شناختی دانش آموزان در نظام آموزش و پرورش

هوش مصنوعی مولد در سال های اخیر به یکی از نیروهای محرک تحول در نظام های آموزشی تبدیل شده و پرسش از چگونگی اثرگذاری آن بر روش های تدریس، تجربه یادگیری و شایستگی های شناختی دانش آموزان به یکی از محورهای اصلی پژوهش های تربیتی بدل شده است. نوشتار حاضر با تمرکز بر واکاوی این نقش، مبانی نظری، شواهد تجربی و دلالت های عملی آن را در بافت نظام آموزش و پرورش ایران بررسی می کند. یافته های حاصل از پژوهش های داخلی نشان می دهد که هوش مصنوعی مولد با ایفای نقش «طراح هوشمند» و «شریک آموزشی»، امکان تولید محتوای بومی، طراحی آزمون های تطبیقی و شخصی سازی مسیر یادگیری را فراهم می آورد و معلم را از انتقال دهنده صرف دانش به تسهیل گر و طراح تجربه یادگیری ارتقا می دهد (لطفی و دفتحی پور، ۱۴۰۴). در بعد تجربه یادگیری، این فناوری از طریق بازطراحی تکالیف به سمت تحلیل و سنتز، بازخورد فوری و تنظیم سطح دشواری، درگیری شناختی عمیق تری ایجاد می کند (حافظی مشک آبادی و همکاران، ۱۴۰۴). با این حال، شواهد هشدار می دهند که واگذاری شناختی بدون هدایت تربیتی، خطر تنبلی فراشناختی و وابستگی را در پی دارد و بهره گیری از هوش مصنوعی مولد تنها در صورتی به توسعه شایستگی های شناختی می انجامد که در چارچوبی هدفمند، با آموزش سواد هوش مصنوعی و با حفظ عاملیت دانش آموز طراحی شود (زارع و همکاران، ۱۴۰۵). در مجموع، شواهد موجود از این ایده حمایت می کند که تحول مطلوب در گرو هم افزایی قضاوت حرفه ای معلم و قابلیت های مولد هوش مصنوعی است، نه جایگزینی یکی با دیگری (رضایی و همکاران، ۱۴۰۲).

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، روش های تدریس ، تجربه یادگیری ، شایستگی های شناختی ، نظام آموزش و پرورش