شناخت زمانه در اندیشه مهدویت؛ تحلیل تاریخی حدیثی عصر غیبت و مولفه های معرفتی، اجتماعی و اخلاقی انتظار

شناخت زمانه از مسائل مهم در نسبت میان معرفت دینی و واقعیت های تاریخی و اجتماعی است. در اندیشه مهدویت امامیه، این مسئله با شناخت امام، فهم شرایط غیبت، ارزیابی تحولات اجتماعی و تعیین مسئولیت های انسان منتظر ارتباط دارد. مسئله اصلی پژوهش حاضر آن است که شناخت زمانه بر اساس منابع نخستین امامیه چه مولفه هایی دارد و چگونه می توان آن را از پیش گویی های غیرمستند و تطبیق شتاب زده نشانه های ظهور بر رخدادهای معاصر متمایز کرد. پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و مطالعه اسنادی، قرآن کریم و سه منبع حدیثی «الکافی»، «الغیبه» نعمانی و «کمال الدین و تمام النعمه» صدوق را بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد که معرفت امام در سنت حدیثی امامیه جایگاهی بنیادی دارد؛ روایات غیبت بر صبر، انتظار و پرهیز از تعیین وقت ظهور تاکید می کنند؛ و گزارش های مربوط به دشواری های فهم دین، ضرورت توجه به خطاهای تفسیری و معرفتی را برجسته می سازند. با این حال، این منابع به تنهایی مجوز پیش بینی قطعی رخدادهای سیاسی یا تعیین مصادیق معاصر نشانه های ظهور نیستند. نتیجه پژوهش آن است که شناخت زمانه در مطالعات مهدوی باید در پیوند سه مولفه فهم مستند دینی، تحلیل نقادانه شرایط تاریخی و اجتماعی و مسئولیت اخلاقی و عملی صورت بندی شود. بر این اساس، انتظار آگاهانه نه انفعال در برابر تحولات است و نه شتاب زدگی در تفسیر آینده؛ بلکه مستلزم ارزیابی شواهد، پرهیز از ادعاهای بی دلیل و پایبندی به مسئولیت های روشن در عصر غیبت است.

کلیدواژه ها:

شناخت زمانه ، مهدویت ، عصر غیبت ، معرفت امام ، انتظار ، توقیت ، تحلیل تاریخی حدیثی