کلاس درس به مثابه فضای یادگیری: بررسی عوامل موثر بر مشارکت دانش آموزان ابتدایی

کلاس درس تنها محلی برای انتقال محتوای آموزشی نیست، بلکه محیطی اجتماعی، ارتباطی و روان شناختی است که کیفیت آن می تواند بر نحوه حضور و مشارکت دانش آموزان در فرایند یادگیری اثر بگذارد. در دوره ابتدایی، اهمیت این موضوع بیشتر است؛ زیرا بسیاری از نگرش ها و الگوهای رفتاری دانش آموزان نسبت به یادگیری، معلم، همسالان و مدرسه در همین دوره شکل می گیرد. هدف مقاله حاضر بررسی عوامل موثر بر مشارکت دانش آموزان ابتدایی با تاکید بر کلاس درس به عنوان یک فضای یادگیری است. این مقاله با رویکرد مروری تحلیلی و با استفاده از شواهد پژوهشی حاصل از سه منبع فارسی و سه منبع لاتین تدوین شده است. بررسی مطالعات نشان می دهد که مشارکت دانش آموزان پدیده ای چندبعدی است و صرفا به پاسخ دادن به پرسش های معلم محدود نمی شود، بلکه ابعاد رفتاری، شناختی، عاطفی و تعاملی را نیز دربرمی گیرد. کیفیت جو روانی اجتماعی کلاس، حمایت معلم، رابطه مثبت میان معلم و دانش آموز، تعامل میان همسالان، فرصت اظهار نظر، شیوه مدیریت کلاس و احساس امنیت و تعلق از مهم ترین عوامل مرتبط با مشارکت دانش آموزان هستند. شواهد پژوهشی همچنین نشان می دهد که محیط کلاس زمانی بیشترین ظرفیت را برای مشارکت ایجاد می کند که دانش آموز در آن صرفا دریافت کننده محتوا نباشد، بلکه در فرایند یادگیری، گفت وگو، حل مسئله و فعالیت های گروهی نقش داشته باشد. بر این اساس، تبدیل کلاس از یک فضای صرفا انتقال دهنده اطلاعات به یک محیط تعاملی و حمایتگر، نیازمند تغییر هم زمان در شیوه مدیریت، روابط انسانی و طراحی فعالیت های یادگیری است. در پایان، مجموعه ای از پیشنهادهای کاربردی برای معلمان دوره ابتدایی ارائه شده است

کلیدواژه ها:

کلاس درس ، فضای یادگیری ، مشارکت دانش آموزان.