تاثیر هوش مصنوعی و چت باتهای آموزشی بر مهارت خواندن و نوشتن دانش آموزان ابتدایی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر هوش مصنوعی و چت بات های آموزشی بر مهارت خواندن و نوشتن دانش آموزان ابتدایی انجام شد. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، ترکیبی (کمی-کیفی) با طرح شبه آزمایشی پیش آزمون-پس آزمون همراه با گروه کنترل و پیگیری تاخیری بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان پایه های سوم تا ششم ابتدایی شهر تهران و معلمان آن ها بود. نمونه گیری در بخش کمی به صورت تصادفی خوشه ای چندمرحله ای (۱۲۰ دانش آموز در دو گروه آزمایش و کنترل) و در بخش کیفی به صورت هدفمند ملاکی (۱۵ معلم) انجام شد. ابزارهای پژوهش شامل آزمون های استاندارد درک مطلب و نوشتن، مقیاس های خودتنظیمی، بار شناختی و انگیزش درونی، و مصاحبه نیمه ساختاریافته بود که روایی و پایایی آن ها تایید شد. مداخله آموزشی در قالب برنامه ده هفته ای مبتنی بر اصول طراحی مریل (فعال سازی، نمایش، کاربرد، ادغام) اجرا شد و داده ها با تحلیل کوواریانس، تحلیل مسیر، مدل های چندسطحی و تحلیل محتوای کیفی تحلیل گردیدند.نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که چت بات های آموزشی تاثیر معناداری بر مهارت خواندن (d = ۰.۷۲) و نوشتن (d = ۰.۸۶) دانش آموزان داشتند. بیشترین بهبود در نوشتن (دقت گرامری d = ۰.۹۴) و درک مطلب (d = ۰.۸۱) و کمترین بهبود در خلاقیت نوشتاری (d = ۰.۴۱) و روان خوانی (d = ۰.۳۸) مشاهده شد. تحلیل مسیر نشان داد که انگیزش درونی (β = ۰.۴۱)، خودتنظیمی (β = ۰.۳۴) و کاهش بار شناختی (β = -۰.۲۹) به عنوان میانجی های اصلی اثرگذاری عمل کردند. تحلیل پیگیری چهار هفته بعد، پایداری نسبی اثرات را تایید کرد (d = ۰.۶۱).یافته های کیفی پنج چالش اصلی را شناسایی کرد: وابستگی شناختی، سوگیری الگوریتمی و محدودیت فرهنگی، مسائل حریم خصوصی، شکاف دیجیتال، و کمبود سواد هوش مصنوعی معلمان. همبستگی مثبت و معنادار بین سواد هوش مصنوعی معلم و اثربخشی چت بات (r = ۰.۵۸) و تفاوت معنادار بین مدارس دولتی و غیردولتی (F = ۸.۹۴) بر ضرورت آموزش معلمان و توجه به عدالت آموزشی تاکید کرد. نتیجه گیری کلی آن است که چت بات های آموزشی در صورت طراحی انسان محور، آموزش معلمان، توجه به بافت فرهنگی و رفع نابرابری های دسترسی، می توانند به عنوان دستیار آموزشی موثر در کنار معلم، مهارت های سواد دوره ابتدایی را به طور معنادار بهبود بخشند.