رابطه استفاده آسیب زا از شبکه های اجتماعی با خودتنظیمی تحصیلی و نقش میانجی گری حمایت اجتماعی معلمان

پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه استفاده آسیب زا از شبکه های اجتماعی با خودتنظیمی تحصیلی و نقش میانجی گر حمایت اجتماعی معلمان انجام شد. در عصر دیجیتال، استفاده افراطی و کنترل نشده از شبکه های اجتماعی به یکی از عوامل خطر جدی برای یادگیری و خودتنظیمی دانش آموزان و دانشجویان تبدیل شده است؛ از این رو، بررسی سازوکارهای میانجی گر که می توانند این اثر منفی را توضیح دهند، ضرورتی نظری و کاربردی دارد. مدل مفهومی پژوهش بر پایه تلفیق نظریه شناختی-اجتماعی بندورا (۱۹۸۶)، نظریه خودتعیینی (Ryan & Deci, ۲۰۲۰)، مدل I-PACE (Brand et al., ۲۰۱۶) و مدل حفاظت-خطر (Boer et al., ۲۰۲۱) طراحی شد و شامل سه مسیر مستقیم و یک مسیر غیرمستقیم بود.روش پژوهش، توصیفی–همبستگی از نوع مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری را دانش آموزان دوره متوسطه دوم/دانشجویان تشکیل دادند و ۴۰۰ نفر به روش خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. داده ها با سه پرسش نامه استفاده آسیب زا از شبکه های اجتماعی (Andreassen, ۲۰۱۵)، خودتنظیمی تحصیلی (Pintrich, ۲۰۰۴؛ Zimmerman & Schunk, ۲۰۱۱) و ادراک حمایت اجتماعی معلمان (Tardy, ۱۹۸۵؛ Wentzel, ۲۰۲۱) گردآوری شد. روایی و پایایی ابزارها با تحلیل عاملی تاییدی، آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی و AVE تایید شد. تحلیل داده ها با آمار توصیفی، ماتریس همبستگی، رگرسیون چندگانه و مدل یابی معادلات ساختاری با نرم افزارهای SPSS، AMOS و SmartPLS انجام شد. برای آزمون اثر میانجی از روش بوت استرپ با ۵۰۰۰ بازنمونه گیری و فاصله اطمینان ۹۵٪ استفاده گردید.نتایج نشان داد که استفاده آسیب زا از شبکه های اجتماعی با خودتنظیمی تحصیلی (β = -۰.۳۸, p < ۰.۰۰۱) و با ادراک حمایت اجتماعی معلمان (β = -۰.۳۱, p < ۰.۰۰۱) رابطه منفی معنادار، و ادراک حمایت اجتماعی معلمان با خودتنظیمی تحصیلی (β = ۰.۴۵, p < ۰.۰۰۱) رابطه مثبت معنادار دارد. اثر غیرمستقیم استفاده آسیب زا بر خودتنظیمی از طریق حمایت اجتماعی معلمان برابر با -۰.۱۴ و فاصله اطمینان [-۰.۲۱, -۰.۰۸] بود که نشان دهنده نقش میانجی گر جزئی است. مدل پیشنهادی از برازش مطلوب برخوردار بود (χ²/df = ۲.۳۴, CFI = ۰.۹۴, RMSEA = ۰.۰۵۸). بر این اساس، استفاده آسیب زا هم به طور مستقیم و هم از طریق تضعیف رابطه حمایتی معلم–دانش آموز، خودتنظیمی تحصیلی را کاهش می دهد. یافته ها بر ضرورت طراحی مداخلات مدرسه محور مبتنی بر تقویت حمایت معلم و آموزش مهارت های خودتنظیمی تاکید می کنند.

کلیدواژه ها:

استفاده آسیب زا از شبکه های اجتماعی ، خودتنظیمی تحصیلی ، حمایت اجتماعی معلمان ، میانجی گری ، مدل یابی معادلات ساختاری ، دانش آموزان