آینده مشاغل فنی و حرفه ای در عصر هوش مصنوعی و پیامدهای آن برای آموزشهای عملی هنرستان های متوسطه دوم

پژوهش حاضر با هدف تحلیل آینده مشاغل فنی و حرفه ای در عصر هوش مصنوعی و استخراج پیامدهای آن برای آموزش های عملی هنرستان های متوسطه دوم طراحی و اجرا شد. مسئله اصلی پژوهش آن است که تحولات سریع هوش مصنوعی، ساختار مشاغل فنی و حرفه ای را دگرگون کرده و نظام های آموزش فنی و حرفه ای، از جمله هنرستان های ایران، را با پرسش بنیادینی درباره کارآمدی مهارت های آموزشی فعلی روبرو ساخته است. این پژوهش از نظر ماهیت، کیفی و از نظر راهبرد، مرور نظام مند همراه با تحلیل مضمون است. داده ها از منابع معتبر بین المللی (Scopus، Web of Science، OECD، UNESCO-UNEVOC، WEF، ILO، Cedefop) و داخلی (Magiran، Noormags، SID) در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ گردآوری شد. برای اعتبارسنجی یافته ها، از روش دلفی با مشارکت ۱۵ تا ۲۰ خبره در سه حوزه آموزش فنی و حرفه ای، هوش مصنوعی و آینده پژوهی استفاده شد. تحلیل داده ها بر اساس مدل شش مرحله ای براون و کلارک (۲۰۰۶) انجام گرفت و اعتبار یافته ها از طریق مثلث سازی، بازبینی همتایان و بررسی اعضا تامین شد. یافته ها نشان داد که مشاغل فنی و حرفه ای در سه دسته «در معرض خطر»، «در حال تحول» و «آینده محور» طبقه بندی می شوند و مهارت های کلیدی آینده، ترکیبی از مهارت های فنی پیشرفته، شناختی، اجتماعی-عاطفی و فراشناختی است. همچنین، پنج چالش اصلی در آموزش عملی هنرستانی ایران شناسایی شد: عدم انطباق محتوا، کمبود تجهیزات، عدم تربیت معلمان، ارزیابی سنتی و شکاف کارآموزی. در نهایت، چارچوبی چهاربعدی شامل محتوا، روش، ارزیابی و توانمندسازی معلمان برای بازطراحی آموزش های عملی ارائه شد و هفت پیامد سیاستی برای نظام آموزش فنی و حرفه ای ایران تدوین گردید. یافته ها بر ضرورت هم تکاملی هوشمندانه نظام آموزشی با تحولات فناورانه و حرکت از «آموزش مهارت های ثابت» به «پرورش توانایی یادگیری مادام العمر» تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مشاغل فنی و حرفه ای ، آموزش عملی ، هنرستان متوسطه دوم ، آینده پژوهی ، شایستگی های حرفه ای