تاب آوری روانی دانش آموزان در بحران های اجتماعی و نقش مشاور در مداخله بحران

هدف این پژوهش بررسی تاب آوری روانی دانش آموزان در بحران های اجتماعی و تبیین نقش مشاور در مداخله بحران بود. بحران های اجتماعی نظیر بلایای طبیعی، همه گیری ها، ناپایداری های اقتصادی و خشونت های اجتماعی می توانند سلامت روانی و عملکرد تحصیلی دانش آموزان را به طور جدی تهدید کنند و تاب آوری روانی به عنوان یک عامل محافظتی کلیدی در مواجهه با این بحران ها عمل می کند (Masten, ۲۰۱۴). پژوهش حاضر با هدف شناسایی مولفه های تاب آوری روانی، بررسی تاثیر بحران های اجتماعی بر دانش آموزان، تبیین نقش مشاور مدرسه و ارائه الگوی مداخله بحران مبتنی بر تاب آوری طراحی و اجرا شد (Ungar et al., ۲۰۱۹).این پژوهش از رویکرد ترکیبی با طرح اکتشافی متوالی استفاده کرد. در مرحله کیفی، ۲۲ دانش آموز و ۱۸ مشاور مدرسه با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام شد. در مرحله کمی، ۶۰۰ دانش آموز با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای از چهار شهر تهران، مشهد، اصفهان و شیراز انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه تاب آوری روانی، پرسشنامه بحران های اجتماعی، پرسشنامه نقش مشاور در مداخله بحران و پرسشنامه پیامدهای روانی-تحصیلی بود. تحلیل داده ها در مرحله کیفی با روش تحلیل مضمون و در مرحله کمی با آزمون های توصیفی، همبستگی، رگرسیون چندگانه، تحلیل واریانس و مدل یابی معادلات ساختاری انجام شد (Creswell & Creswell, ۲۰۱۸).یافته ها نشان داد که تاب آوری روانی دانش آموزان از سه بعد فردی، خانوادگی و اجتماعی تشکیل شده و بین مولفه های آن همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد (r = ۰٫۴۵ تا ۰٫۶۸). بحران های اجتماعی ۳۸ درصد از واریانس سلامت روانی و ۳۶ درصد از واریانس عملکرد تحصیلی دانش آموزان را تبیین کردند و ناپایداری اقتصادی بیشترین تاثیر منفی را داشت (β = ۰٫۴۲). نقش مشاور مدرسه به طور معناداری تاب آوری روانی را پیش بینی کرد (β = ۰٫۳۸) و رابطه بین بحران های اجتماعی و تاب آوری را تعدیل نمود (β = ۰٫۲۷). الگوی مفهومی پیشنهادی از برازش مطلوبی برخوردار بود و ۵۲ درصد از واریانس تاب آوری روانی و ۴۱ درصد از واریانس پیامدهای روانی-تحصیلی را تبیین کرد. بر اساس یافته ها، تقویت تاب آوری روانی و فعال سازی نقش مشاور مدرسه می تواند به عنوان راهبردی موثر برای کاهش پیامدهای منفی بحران های اجتماعی در محیط های آموزشی مورد استفاده قرار گیرد