سواد رسانه ای و سلامت روان دانش آموزان: نقش مشاور مدرسه در پیشگیری از آسیب های فضای مجازی

پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مشاور مدرسه در پیشگیری از آسیب های فضای مجازی بر سلامت روان دانش آموزان از طریق آموزش سواد رسانه ای انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت داده ها ترکیبی با طرح اکتشافی-تبیینی بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان متوسطه دوم و مشاوران مدرسه بود که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای و هدفمند، ۳۸۴ دانش آموز و ۱۵۰ مشاور انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه سواد رسانه ای مبتنی بر مدل پاتر (۲۰۱۹)، پرسشنامه سلامت عمومی گلدبرگ و هیلیر (۱۹۷۹)، پرسشنامه محقق ساخته نقش مشاور و مصاحبه نیمه ساختاریافته بود. تحلیل داده ها با روش تحلیل مضمون براون و کلارک (۲۰۰۶) در بخش کیفی و آمار توصیفی و استنباطی شامل همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه، تحلیل مسیر و مدل سازی معادلات ساختاری در بخش کمی انجام شد.یافته ها نشان داد که بین سواد رسانه ای و سلامت روان دانش آموزان رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (r = ۰.۵۲، p < ۰.۰۰۱) و چهار مولفه شناختی، هیجانی، رفتاری و اجتماعی سواد رسانه ای در مجموع ۴۲ درصد از واریانس سلامت روان را تبیین کردند. نتایج تحلیل مسیر نشان داد که نقش مشاور مدرسه به عنوان متغیر میانجی، اثر غیرمستقیم معناداری بر رابطه بین سواد رسانه ای و سلامت روان دارد (β = ۰.۱۴، p < ۰.۰۱). همچنین، پنج راهکار عملی شامل تلفیق سواد رسانه ای در برنامه درسی، آموزش تخصصی مشاوران، همکاری بین بخشی، ایجاد محیط حمایتی و ارزیابی مستمر شناسایی شد که در مجموع ۵۶ درصد از واریانس اثربخشی برنامه های پیشگیرانه را تبیین کردند.نتایج این پژوهش بر اهمیت آموزش سواد رسانه ای به عنوان یک عامل محافظتی کلیدی در برابر آسیب های فضای مجازی تاکید می کند و نشان می دهد که مشاور مدرسه می تواند با ایفای نقش میانجی گر، اثرات مثبت این آموزش ها را بر سلامت روان دانش آموزان تقویت نماید. بر این اساس، پیشنهاد می شود که سیاست گذاران آموزشی، برنامه های آموزش سواد رسانه ای را در برنامه درسی مدارس بگنجانند و مشاوران را به طور تخصصی آموزش دهند. همچنین، پژوهشگران آینده می توانند با انجام مطالعات طولی و مداخله ای، اثربخشی برنامه های مختلف را در بافت های فرهنگی متفاوت ارزیابی کنند.