نقش فضاسازی فیزیکی و نظم بصری محیط مدرسه بر کاهش اضطراب و بهبود تمرکز شناختی فراگیران

محیط کالبدی مدرسه به مثابه «معلم سوم» نقشی فعال در شکل گیری وضعیت روانی و عملکرد شناختی دانش آموزان ایفا می کند. هدف از پژوهش حاضر، مرور نظام مند شواهد پژوهشی پیرامون نقش فضاسازی فیزیکی و سازمان دهی نظم بصری محیط آموزشی در کاهش اضطراب تحصیلی و بهبود توجه و تمرکز شناختی دانش آموزان است.روش: این پژوهش یک مطالعه مروری نظام مند مبتنی بر اصول PRISMA است که در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ با جستجو در پایگاه های بین المللی (Scopus، ScienceDirect و ERIC) و ملی (SID و نورمگز) انجام شد. پس از اعمال معیارهای ورود و خروج، ۳۴ مطالعه معتبر انتخاب و با روش سنتز مضمونی (Thematic Synthesis) تحلیل گردیدند.یافته ها: سنتز مضامین نشان داد که اغتشاش بصری و شلوغی کالبدی، از طریق تحمیل «بار شناختی نامربوط»، ظرفیت توجه جهت یافته فراگیران را مستهلک ساخته و حواس پرتی و افت یادگیری را افزایش می دهد. همچنین تراکم فضایی نامناسب، فقدان خوانایی محیطی و رنگ های محرک، با افزایش نشانگرهای فیزیولوژیک استرس (نظیر کورتیزول) و اضطراب موقعیتی همراه است. در مقابل، خلوت سازی بصری، رنگ بندی ملایم، نور طبیعی، ارگونومی چیدمان و تلفیق عناصر طبیعی، همبسته با پایداری توجه، آرامش روانی و رفتارهای سازگارانه تر دانش آموزان است.نتیجه گیری: فضاسازی مدرسه یک مداخله روان شناختی غیردارویی، کم هزینه و پایدار است و نباید صرفا امری زیبایی شناختی تلقی شود. بر این اساس، پیشنهاد می شود نقش «معاونت اجرایی» از جایگاه اداری-دفتری به «معمار جو روان شناختی مدرسه» بازتعریف شود تا از طریق پایش فصلی بهداشت بصری، استانداردسازی تابلوهای اعلانات و ساماندهی ارگونومیک فضاها، بستر سلامت روان و موفقیت شناختی فراگیران فراهم آید.

کلیدواژه ها:

نظم بصری ، فضاسازی فیزیکی ، اضطراب تحصیلی ، توجه و تمرکز شناختی ، روان شناسی محیطی