تحلیل شناختی ساختار تبادل پیام در «منطق العشاق» اوحدی مراغه ای بر پایه الگوی پویایی نیروهای لئونارد تالمی

«منطق العشاق» یا «ده نامه» اوحدی مراغه ای (سروده شده در ۷۰۶ ق) منظومه ای روایی است که پیرنگ آن بر مبادله ده نامه میان عاشق و معشوق، با میانجی گری باد صبا، استوار است. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر الگوی «پویایی نیروها» تالمی نشان می دهد که تبادل پیام در این منظومه را می توان نظامی از کنش و واکنش نیروها دانست. ضابطه کدگذاری مقاله چنین است: در هر نامه، طرف گوینده «نیروی کانونی» است و طرف مقابل «نیروی مقابل». یافته ها: الف) در دو دور نخست، نامه های عاشق الگوی «بازداری» با گرایش به کنش، نیروی مقابل قوی تر، برآیند سکون و نامه های معشوق الگوی «با وجود» به صورت گرایش به سکون، نیروی مقابل ضعیف تر، برآیند سکون را نشان می دهند؛ ب) در دورهای میانی، اتهام متقابل و تهدید به قطع پیوند «تعادلی ناپایدار» می سازد؛ ج) در دور پایانی، با «برداشتن مانع» از جانب معشوق، الگو به «اجازه» تغییر می کند؛ د) غزل، حکایت و خلاصه سخن به مثابه تقویت کننده عاطفی و استدلالی عمل می کنند و باد صبا نقش نیروی میانجی را دارد. مقایسه کوتاه با «روضهالمحبین» ابن عماد نشان می دهد که چارچوب مکاتبه ای میان ده نامه ها مشترک است و ویژگی های نیرویی را باید در سطح متن اوحدی جست.

کلیدواژه ها:

منطق العشاق ، اوحدی مراغه ای ، ده نامه ، پویایی نیروها ، لئونارد تالمی ، نامه نگاری عاشقانه ، بوطیقای شناختی