آسیب شناسی روانی و چالش های سلامت روان در نوجوانان مناطق حاشیه نشین: نقش واسطه ای تاب آوری روان شناختی

زیست در بستر مناطق حاشیه نشین با مواجهه مداوم با عوامل تنش زای مزمن، فقر ساختاری و انزوای اجتماعی گره خورده است که می تواند مسیر رشد بهنجار روانی را در سنین حساس نوجوانی با اختلال مواجه کند. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف بررسی آسیب شناسی روانی و چالش های سلامت روان در نوجوانان ساکن مناطق حاشیه نشین با تمرکز بر نقش واسطه ای تاب آوری روان شناختی انجام گرفت. طرح پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی و مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری (SEM) بود. جامعه آماری پژوهش را کلیه دانش آموزان نوجوان دوره دوم متوسطه ساکن در سکونتگاه های غیررسمی و مناطق حاشیه نشین تشکیل دادند که از میان آن ها نمونه ای به حجم ۳۵۰ نفر با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه سلامت عمومی (GHQ-۲۸)، مقیاس نشانگان روانی (SCL-۹۰-R) و مقیاس تاب آوری کانر و دیویدسون (CD-RISC) بود. داده ها با استفاده از تحلیل مسیر مبتنی بر روش بوت استراپ در نرم افزارهای SPSS-۲۶ و AMOS-۲۴ تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که مولفه های آسیب شناسی روانی رابطه منفی و معناداری با سلامت روان نوجوانان دارند (p < ۰/۰۱). همچنین تاب آوری روان شناختی توانست آسیب های روانی را به صورت منفی پیش بینی کند و اثر مستقیم مثبتی بر ارتقای سلامت روان داشته باشد (p < ۰/۰۱). نتایج آزمون میانجی گری بیانگر آن بود که تاب آوری روان شناختی در تعدیل اثرات منفی آسیب های روانی بر ابعاد سلامت روان نقش واسطه ای معناداری ایفا می کند (β = -۰/۲۸, p < ۰/۰۱) و شاخص های برازش، انطباق مطلوب مدل با داده ها را تایید کردند. بنابراین، هرچند چالش های بافت حاشیه نشینی زمینه آسیب پذیری روانی را تقویت می کنند، اما تاب آوری عاملی محافظت کننده به شمار می رود و اجرای برنامه های مداخله ای مبتنی بر ارتقای تاب آوری در مدارس این مناطق برای کاهش آسیب ها ضروری است.

کلیدواژه ها:

آسیب شناسی روانی ، سلامت روان ، تاب آوری روان شناختی ، نوجوانان ، حاشیه نشینی ، مدل یابی معادلات ساختاری.