نقش رفتار معلم در یادگیری و رشد دانش آموزان: از تعامل آموزشی تا شکل گیری نگرش، انگیزش و سازگاری مدرسه ای

رفتار معلم یکی از مولفه های مهم محیط یادگیری است که می تواند از طریق کیفیت تعامل آموزشی، حمایت هیجانی و تحصیلی، شیوه بازخورددهی، انتظارات، عدالت در رفتار و فراهم کردن فرصت مشارکت، بر تجربه و پیامدهای مدرسه ای دانش آموزان اثرگذار باشد. هدف پژوهش حاضر، تحلیل و تبیین نقش رفتار معلم در یادگیری و رشد دانش آموزان با تمرکز بر چهار حوزه اصلی یادگیری و پیشرفت تحصیلی، انگیزش و درگیری تحصیلی، هیجان ها و خودکارآمدی، و احساس تعلق و سازگاری مدرسه ای است. پژوهش با رویکرد مرور روایی تحلیلی مبتنی بر شواهد انجام شده و در آن، فراتحلیل ها و مطالعات تجربی معتبر بین المللی در کنار مطالعات انجام شده در ایران بررسی و تلفیق شده اند. شواهد بین المللی نشان می دهد حمایت ادراک شده از سوی معلم با پیشرفت تحصیلی ارتباط مثبت دارد و بخشی از این رابطه از مسیر درگیری رفتاری، شناختی و هیجانی دانش آموز شکل می گیرد. همچنین رابطه مثبت معلم دانش آموز با پیشرفت تحصیلی و حمایت معلم با هیجان های مثبت تحصیلی مرتبط است. در مطالعات ایرانی نیز روابط معناداری میان حمایت معلم، تعامل معلم دانش آموز، درگیری تحصیلی، احساس تعلق، خودکارآمدی و برخی پیامدهای مدرسه ای گزارش شده است. با این حال، شواهد موجود از ادعای ساده و خطی «رفتار معلم علت مستقیم همه پیامدهای زندگی یا شخصیت دانش آموز است» حمایت نمی کنند. بر اساس سنتز شواهد، رفتار معلم بیشتر از طریق سازوکارهای واسطه ای مانند احساس امنیت و تعلق، خودکارآمدی، انگیزش، هیجان های تحصیلی و درگیری با یادگیری عمل می کند. در پایان، یک چارچوب مفهومی پیشنهادی ارائه می شود که در آن رفتار حرفه ای و حمایتگر معلم از طریق کیفیت رابطه و حمایت ادراک شده، سازوکارهای انگیزشی هیجانی و مشارکت دانش آموز را تحت تاثیر قرار داده و از این مسیر با یادگیری و سازگاری مدرسه ای ارتباط پیدا می کند. این چارچوب در پژوهش حاضر به صورت تجربی اعتبارسنجی نشده و صرفا حاصل تلفیق تحلیلی شواهد موجود است.

کلیدواژه ها:

رفتار معلم ، رابطه معلم دانش آموز ، حمایت معلم ، یادگیری ، انگیزش تحصیلی ، درگیری تحصیلی ، خودکارآمدی ، احساس تعلق ، سازگاری مدرسه ای