نقش بازی در یادگیری عمیق و پایدار دانش آموزان دوره ابتدایی

دوره ابتدایی به عنوان بنیادی ترین مرحله رشد شناختی، عاطفی و اجتماعی کودکان، نیازمند رویکردهای آموزشی است که با ماهیت طبیعی یادگیری در این سنین هماهنگ باشد. در میان رویکردهای نوین، بازی به عنوان یکی از بنیادی ترین فعالیت های انسانی، از دیرباز نقش مهمی در رشد همه جانبه کودکان ایفا کرده و پژوهش های معاصر علوم تربیتی و روان شناسی شناختی نشان می دهد که این فعالیت، پتانسیل قابل توجهی برای ارتقای یادگیری عمیق و پایدار دارد. مقاله مروری حاضر با هدف بررسی جامع و نظام مند نقش بازی در یادگیری عمیق و پایدار دانش آموزان دوره ابتدایی تدوین شده است. برای دستیابی به این هدف، از روش مرور نظام مند ادبیات و تحلیل محتوای کیفی منابع علمی معتبر فارسی و انگلیسی در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ بهره گرفته شده است. یافته های حاصل از تحلیل مطالعات نشان می دهد که بازی از طریق سازوکارهای متعدد—از جمله درگیر کردن همزمان ابعاد شناختی، هیجانی و اجتماعی یادگیرنده، تحریک حافظه کاری، برانگیختن احساسات مثبت، افزایش انگیزه درونی، فراهم سازی بسترهای مسئله محور و ایجاد بازخورد فوری—زمینه ساز یادگیری معنادار، مشارکتی و فعال می شود. شواهد تجربی حاکی از آن است که بازی های آموزشی، اعم از سنتی و دیجیتال، می توانند به تقویت مهارت های حل مسئله، تفکر انتقادی، خلاقیت، تمرکز و پایداری یادگیری در دانش آموزان ابتدایی منجر شوند. با این حال، اثربخشی بازی مشروط به عواملی نظیر طراحی هدفمند آموزشی، نقش تسهیل گرانه معلم، تناسب بازی با اهداف درسی و ویژگی های رشدی دانش آموزان، و فراهم بودن زیرساخت های لازم است. مقاله حاضر ضمن ارائه چارچوبی مفهومی برای درک سازوکارهای تاثیر بازی بر یادگیری عمیق و پایدار، به بررسی چالش ها و محدودیت های موجود نیز می پردازد و توصیه هایی عملی برای معلمان، طراحان برنامه درسی و پژوهشگران آینده ارائه می کند. یافته های این مرور می تواند به عنوان مبنایی برای ادغام نظام مند بازی در برنامه درسی دوره ابتدایی و ارتقای کیفیت آموزش مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

بازی ، یادگیری عمیق ، یادگیری پایدار ، دوره ابتدایی ، بازی های آموزشی ، یادگیری مبتنی بر بازی ، انگیزه درونی ، رشد شناختی ، یادگیری فعال ، حافظه بلندمدت