تحلیل محتوا کتاب علوم تجربی پایه هفتم بر اساس ساحت های سند تحول بنیادین آموزش وپرورش

پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتاب علوم تجربی پایه هفتم دوره اول متوسطه بر اساس ساحت های شش گانه سند تحول بنیادین آموزش و پرورش (اعتقادی، عبادی و اخلاقی؛ اجتماعی و سیاسی؛ زیستی و بدنی؛ زیبایی شناختی و هنری؛ علمی و فناوری؛ اقتصادی و حرفه ای) انجام شده است. این پژوهش به شیوه توصیفی از نوع تحلیل محتوا انجام شد. جامعه پژوهش، کل محتوای کتاب علوم تجربی پایه هفتم (چاپ ۱۴۰۴) شامل ۱۵ فصل و ۱۴۴ صفحه بود که با روش تمام شماری تحلیل گردید. واحد ثبت «مضمون» (شامل متن، پرسش، فعالیت، تصویر دارای شرح، جدول هدفمند، پانویس، آیه و حدیث) در نظر گرفته شد. ابزار پژوهش، سیاهه تحلیل محتوای محقق ساخته بود که روایی آن توسط ۵ صاحب نظر تایید و پایایی آن با ضریب توافق هولستی ۰.۸۷ محاسبه گردید. داده ها با استفاده از روش آنتروپی شانون (شامل ماتریس نرمال شده، بار اطلاعاتی و ضریب اهمیت) در نرم افزار Excel تحلیل شدند. در مجموع ۷۵۹ مضمون مرتبط با ساحت های شش گانه شناسایی گردید. یافته ها نشان داد که ساحت علمی و فناوری با ۶۶.۰ درصد بیشترین فراوانی را دارد و ساحت اعتقادی، عبادی و اخلاقی با ۱.۷ درصد کمترین فراوانی را به خود اختصاص داده است. بار اطلاعاتی (آنتروپی) ساحت ها نشان دهنده ی توزیع یکنواخت ساحت های علمی و زیبایی شناختی و توزیع متمرکز ساحت های اعتقادی، اقتصادی و زیستی است. ضریب اهمیت (روش استاندارد) نیز به ترتیب: اعتقادی (۰.۳۹۴۷)، زیستی (۰.۲۲۳۸)، اجتماعی (۰.۱۳۹۱)، اقتصادی (۰.۰۹۸۰)، علمی (۰.۰۷۵۱) و زیبایی شناختی (۰.۰۶۹۳) به دست آمد که نشان دهنده ی تضاد بنیادین میان «فراوانی» و «اهمیت» ساحت هاست. کتاب علوم تجربی پایه هفتم به شدت بر ساحت علمی و فناوری متمرکز است و ساحت اعتقادی، عبادی و اخلاقی با کمترین فراوانی و ساحت زیبایی شناختی با کمترین ضریب اهمیت، مورد غفلت قرار گرفته اند. این عدم توازن با هدف سند تحول بنیادین (تربیت یکپارچه و دستیابی به حیات طیبه) فاصله دارد. با توجه به یافته ها، پیشنهاداتی از قبیل افزودن آیات و اشعار مرتبط، معرفی مشاغل علمی و دانشمندان معاصر ایرانی (از جمله شهدای هسته ای)، تقویت فعالیت های خلاقانه و کارآفرینانه، افزایش محتوای سلامت روان و فناوری های روز، و بومی سازی تصاویر و مثال ها ارائه گردیده است.

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، ساحت های شش گانه سند تحول بنیادین آموزش و پرورش ، کتاب علوم تجربی پایه هفتم