تاثیر استفاده از فناوری و تبلت بر توجه و حافظه کاری دانش آموزان دوره ابتدایی (نسل آلفا)

گسترش سریع فناوری های دیجیتال در دهه های اخیر، به ویژه استفاده از تلفن های هوشمند، رایانه ها و تبلت ها، تغییرات گسترده ای در شیوه زندگی، ارتباطات و یادگیری انسان ها ایجاد کرده است. یکی از مهم ترین گروه هایی که به طور مستقیم تحت تاثیر این تحولات قرار گرفته اند، دانش آموزان دوره ابتدایی هستند. کودکان امروزی که به عنوان نسل آلفا شناخته می شوند، از سال های نخست زندگی با ابزارهای دیجیتال در ارتباط هستند و این موضوع باعث شده است الگوهای یادگیری، توجه و پردازش اطلاعات در آنان با نسل های پیشین تفاوت هایی داشته باشد. از دیدگاه روان شناسی شناختی، توجه و حافظه کاری از مهم ترین مولفه های شناختی در فرآیند یادگیری محسوب می شوند و نقش مهمی در درک مطالب درسی، حل مسئله و پردازش اطلاعات دارند (Baddeley, ۲۰۱۲).توجه به عنوان یکی از اساسی ترین فرآیندهای شناختی، امکان تمرکز بر اطلاعات مهم و حذف محرک های غیرضروری را فراهم می کند. در واقع توجه دروازه ورود اطلاعات به سیستم شناختی محسوب می شود و بدون آن یادگیری موثر امکان پذیر نخواهد بود (سیف، ۱۳۹۷). در کنار توجه، حافظه کاری نیز نقش بسیار مهمی در یادگیری ایفا می کند. حافظه کاری سیستمی شناختی است که اطلاعات را برای مدت کوتاهی نگهداری کرده و امکان پردازش همزمان آن ها را فراهم می کند. بسیاری از فعالیت های یادگیری مانند خواندن، درک مطلب، حل مسائل ریاضی و یادگیری مفاهیم جدید به عملکرد صحیح حافظه کاری وابسته هستند (Baddeley & Hitch, ۱۹۷۴).در سال های اخیر استفاده از ابزارهای دیجیتال به ویژه تبلت در میان دانش آموزان ابتدایی افزایش چشمگیری داشته است. این ابزارها به دلیل داشتن امکانات چندرسانه ای، تصاویر، صدا و برنامه های تعاملی می توانند یادگیری را جذاب تر کرده و انگیزه دانش آموزان را افزایش دهند (Mayer, ۲۰۱۴). با این حال برخی پژوهش ها نشان داده اند که استفاده بیش از حد از فناوری ممکن است موجب کاهش تمرکز و افزایش حواس پرتی در کودکان شود (Rosen, ۲۰۱۳). بنابراین بررسی تاثیر استفاده از فناوری بر فرآیندهای شناختی دانش آموزان از اهمیت زیادی برخوردار است.هدف اصلی این پژوهش بررسی تاثیر استفاده از فناوری و تبلت بر توجه و حافظه کاری دانش آموزان دوره ابتدایی است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی انجام شده است. در این پژوهش اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعه منابع کتابخانه ای، مقالات علمی و پژوهش های انجام شده در حوزه روان شناسی شناختی و آموزش ابتدایی گردآوری شده است. در مرحله تحلیل نیز یافته های پژوهش های مختلف مورد مقایسه و تحلیل قرار گرفته است تا بتوان تصویری جامع از تاثیر فناوری بر فرایندهای شناختی دانش آموزان ارائه داد.نتایج بررسی مطالعات نشان می دهد که استفاده هدفمند و برنامه ریزی شده از فناوری می تواند موجب افزایش انگیزه یادگیری، مشارکت بیشتر دانش آموزان در فعالیت های آموزشی و تقویت برخی مهارت های شناختی شود (Prensky, ۲۰۱۰). در مقابل استفاده بیش از حد از ابزارهای دیجیتال، به ویژه در فعالیت های غیرآموزشی، ممکن است باعث کاهش تمرکز، کاهش دامنه توجه و افزایش حواس پرتی در دانش آموزان شود (Rosen, ۲۰۱۳). همچنین برخی پژوهش ها نشان داده اند که استفاده مداوم از محرک های سریع دیجیتال ممکن است بر نحوه پردازش اطلاعات در حافظه کاری تاثیر بگذارد.بر اساس نتایج این پژوهش می توان نتیجه گرفت که فناوری به خودی خود عامل مثبت یا منفی در یادگیری نیست، بلکه نحوه استفاده از آن اهمیت دارد. استفاده آموزشی و هدفمند از تبلت در کلاس درس می تواند موجب تقویت مهارت های شناختی و بهبود یادگیری شود، در حالی که استفاده بی رویه و بدون نظارت ممکن است پیامدهای منفی شناختی به همراه داشته باشد. بنابراین لازم است معلمان و والدین با مدیریت صحیح استفاده از فناوری، از ظرفیت های مثبت آن در جهت ارتقای کیفیت یادگیری دانش آموزان بهره ببرند.

کلیدواژه ها:

فناوری آموزشی ، تبلت ، توجه ، حافظه کاری ، دانش آموزان ابتدایی ، نسل آلفا