بررسی رابطه اعتیاد به شبکه های اجتماعی و افت تحصیلی در دانش آموزان متوسطه دوم

امروزه گسترش استفاده از شبکه های اجتماعی در میان نوجوانان به یکی از مهم ترین مسائل حوزه آموزش و روان شناسی تبدیل شده است. دانش آموزان متوسطه دوم به دلیل ویژگی های سنی، نیاز به تعاملات اجتماعی و دسترسی گسترده به تلفن همراه، بیش از سایر گروه های سنی در معرض استفاده افراطی از شبکه های اجتماعی قرار دارند. استفاده کنترل نشده از این فضاها می تواند زمینه ساز وابستگی رفتاری یا اعتیاد به شبکه های اجتماعی شود که پیامدهای مختلفی در ابعاد تحصیلی، روانی و اجتماعی به همراه دارد. پژوهش حاضر باهدف بررسی رابطه اعتیاد به شبکه های اجتماعی و افت تحصیلی در دانش آموزان متوسطه دوم انجام شده است.در این پژوهش، اعتیاد به شبکه های اجتماعی به عنوان نوعی وابستگی رفتاری تعریف می شود که با اشتغال ذهنی مداوم، کاهش کنترل فرد بر زمان استفاده و ناتوانی در ترک یا کاهش مصرف همراه است (Young, ۱۹۹۸). مطالعات نشان داده اند که استفاده بیش از حد از شبکه های اجتماعی باعث کاهش تمرکز، افت انگیزه تحصیلی، اختلال خواب و کاهش عملکرد آموزشی دانش آموزان می شود (Kuss & Griffiths, ۲۰۱۷). همچنین پژوهش های انجام شده در ایران نشان می دهد که دانش آموزانی که ساعات بیشتری را در شبکه های اجتماعی سپری می کنند، معمولا معدل تحصیلی پایین تری دارند و در انجام تکالیف و مدیریت زمان با مشکل مواجه می شوند (احمدی و همکاران، ۱۴۰۰).روش پژوهش حاضر از نوع توصیفی همبستگی است. جامعه آماری شامل دانش آموزان متوسطه دوم بوده و داده ها از طریق پرسشنامه اعتیاد به شبکه های اجتماعی و شاخص های عملکرد تحصیلی گردآوری شده اند. یافته های مطالعات مشابه نشان داده اند که بین میزان استفاده افراطی از شبکه های اجتماعی و افت تحصیلی رابطه منفی و معناداری وجود دارد (Andreassen et al., ۲۰۱۶). به عبارت دیگر، هرچه میزان وابستگی دانش آموزان به شبکه های اجتماعی بیشتر باشد، عملکرد تحصیلی آنان کاهش می یابد.از دیگر نتایج پژوهش های مرتبط می توان به تاثیر شبکه های اجتماعی بر کاهش تمرکز در کلاس درس، افت کیفیت مطالعه، افزایش اضطراب و کاهش تعاملات واقعی اشاره کرد (Griffiths, ۲۰۱۵). علاوه بر این، استفاده شبانه از تلفن همراه و شبکه های اجتماعی موجب اختلال در خواب دانش آموزان شده و این مسئله به طور مستقیم بر یادگیری و حافظه آنان اثر منفی می گذارد (Levenson et al., ۲۰۱۶). پژوهشگران همچنین بیان کرده اند که وابستگی به فضای مجازی می تواند مدیریت زمان را مختل کرده و زمان مطالعه را کاهش دهد که در نهایت منجر به افت تحصیلی می شود (Samaha & Hawi, ۲۰۱۶).نتایج این پژوهش بر اهمیت آگاه سازی دانش آموزان، والدین و معلمان درباره پیامدهای استفاده افراطی از شبکه های اجتماعی تاکید دارد. آموزش مهارت مدیریت زمان، تقویت سواد رسانه ای و نظارت صحیح خانواده می تواند نقش مهمی در کاهش وابستگی دانش آموزان به شبکه های اجتماعی و بهبود عملکرد تحصیلی آنان داشته باشد. در مجموع، می توان نتیجه گرفت که اعتیاد به شبکه های اجتماعی یکی از عوامل موثر بر افت تحصیلی دانش آموزان متوسطه دوم است و توجه به این موضوع در نظام آموزشی ضروری به نظر می رسد.