نقش سبک های فرزندپروری در تکوین انگیزش و مسئولیت پذیری تحصیلی دانش آموزان: مروری نظام مند بر شواهد نظری و تجربی

خانواده به عنوان نخستین نهاد اجتماعی کننده، نقشی بنیادین در شکل دهی به نگرش ها، باورها و رفتارهای تحصیلی فرزندان ایفا می کند. هدف از پژوهش حاضر، واکاوی نظام مند نقش سبک های فرزندپروری در تکوین دو سازه کلیدی انگیزش تحصیلی و مسئولیت پذیری تحصیلی در دانش آموزان است. این مطالعه با بهره گیری از روش مرور نظام مند بر مقالات منتشرشده در پایگاه های علمی معتبر داخلی و خارجی در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ انجام شد. چارچوب نظری پژوهش بر تلفیق دو سنت نظری بنا شده است: گونه شناسی سبک های فرزندپروری بامریند و نظریه خودتعیین گری دسی و ریان. یافته های حاصل از تحلیل محتوای ۴۲ منبع برگزیده نشان می دهد که سبک فرزندپروری مقتدرانه با ترکیب حمایت هیجانی، نظارت منطقی و اعطای خودمختاری، بیشترین تاثیر مثبت را بر انگیزش درونی، خودکارآمدی و مسئولیت پذیری تحصیلی دانش آموزان دارد. در مقابل، سبک مستبدانه با ایجاد اضطراب و کاهش خودمختاری، به شکل گیری انگیزش بیرونی و تضعیف مسئولیت پذیری منجر می شود. سبک سهل گیرانه نیز به دلیل فقدان ساختار و انتظارات روشن، از تکوین تعهد به یادگیری و مسئولیت پذیری تحصیلی باز می ماند. همچنین، سبک غفلت گر بیشترین آسیب را به انگیزش و مسئولیت پذیری تحصیلی وارد می سازد. یافته های این پژوهش بر ضرورت آموزش والدین در راستای اتخاذ سبک مقتدرانه و تقویت همکاری میان خانواده و مدرسه در جهت ارتقای انگیزش و مسئولیت پذیری تحصیلی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

: سبک های فرزندپروری ، انگیزش تحصیلی ، مسئولیت پذیری تحصیلی ، نظریه خودتعیین گری ، سبک مقتدرانه ، دانش آموزان