نقش هوش مصنوعی در توانمندسازی معلمان متوسطه دوم برای آموزش مجازی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش هوش مصنوعی در توانمندسازی معلمان متوسطه دوم برای آموزش مجازی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت ترکیبی (کیفی-کمی) با طرح اکتشافی متوالی است. در مرحله کیفی، داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۸ نفر از معلمان متوسطه دوم، متخصصان آموزش مجازی، و پژوهشگران حوزه هوش مصنوعی گردآوری و با روش تحلیل مضمون شش مرحله ای Braun و Clarke (۲۰۲۳) تحلیل شد. در مرحله کمی، پرسشنامه محقق ساخته مبتنی بر یافته های کیفی تدوین و میان ۴۰۰ معلم متوسطه دوم در چهار استان توزیع گردید و داده ها با استفاده از آمار توصیفی، آزمون t، تحلیل واریانس، همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه، تحلیل عاملی تاییدی، و مدل سازی معادلات ساختاری در نرم افزارهای SPSS و AMOS تحلیل شد. یافته ها نشان داد که هوش مصنوعی از طریق چهار بعد اصلی — توانمندسازی روان شناختی، حرفه ای، سازمانی، و فناورانه-اخلاقی — معلمان متوسطه دوم را برای آموزش مجازی توانمند می سازد. مدل ساختاری پژوهش از برازش مطلوبی برخوردار بود (χ²/df = ۱۸/۲، RMSEA = ۰۴۹/۰، CFI = ۹۵/۰) و توانست ۶۴٪ از واریانس توانمندسازی معلمان را تبیین کند. هفت سازوکار عملی شامل شخصی سازی یادگیری، بازخورد هوشمند، تحلیل گرهای یادگیری، دستیاران هوشمند، تولید محتوای خودکار، مدیریت کلاس مجازی، و توسعه حرفه ای مستمر شناسایی شد. همچنین شش چالش اصلی شامل کمبود سواد هوش مصنوعی، نگرانی های اخلاقی، کمبود زیرساخت، مقاومت در برابر تغییر، کمبود آموزش تخصصی، و چالش های بومی سازی مشخص گردید. یافته ها نشان داد که توانمندسازی معلمان با هوش مصنوعی فرآیندی چندبعدی، تعاملی، و بافت محور است که نیازمند سرمایه گذاری هدفمند در توسعه حرفه ای، زیرساخت های فناورانه، و سیاست های اخلاقی شفاف است. بر اساس یافته ها، هشت راهکار عملی برای سیاست گذاران و متولیان آموزش وپرورش ارائه شد که شامل طراحی برنامه های جامع توسعه حرفه ای، سرمایه گذاری در زیرساخت، تدوین دستورالعمل های اخلاقی، بومی سازی ابزارها، ایجاد شبکه های همکاری، طراحی نظام انگیزشی، توسعه سواد هوش مصنوعی، و توجه به عدالت آموزشی است. در نهایت، چارچوب مفهومی پژوهش می تواند به عنوان مبنایی برای طراحی برنامه های توانمندسازی معلمان، تدوین سیاست های آموزشی، و پژوهش های آینده مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، توانمندسازی معلمان ، آموزش مجازی ، دوره متوسطه دوم ، توسعه حرفه ای ، سواد هوش مصنوعی