بررسی سازوکار شکل گیری انگیزه یادگیری دانش آموزان با تاکید بر عوامل شناختی، عاطفی و اجتماعی

انگیزه یادگیری یکی از سازه های بنیادی در فرایند تعلیم و تربیت است که کیفیت مشارکت، استمرار تلاش، انتخاب راهبردهای یادگیری و واکنش دانش آموزان به دشواری های آموزشی را تحت تاثیر قرار می دهد. با وجود اهمیت این سازه، شکل گیری انگیزه یادگیری را نمی توان صرفا به ویژگی های فردی دانش آموز یا عوامل بیرونی مدرسه نسبت داد؛ بلکه این پدیده حاصل تعامل پیچیده فرایندهای شناختی، تجربه های عاطفی و روابط اجتماعی در محیط یادگیری است. پژوهش حاضر با هدف تبیین سازوکار شکل گیری انگیزه یادگیری دانش آموزان با تاکید بر عوامل شناختی، عاطفی و اجتماعی انجام شد. پژوهش با رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۲۴ نفر از دانش آموزانی بودند که بر اساس نمونه گیری هدفمند و سپس گلوله برفی انتخاب شدند و تجربه مستقیم و قابل توصیفی از موقعیت های مختلف یادگیری داشتند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. یافته های فرضی پژوهش به شناسایی پنج مضمون اصلی شامل «ساخت شناختی انگیزه»، «تجربه عاطفی و احساس ارزشمندی»، «کیفیت روابط و حمایت اجتماعی»، «تعامل متقابل عوامل شناختی، عاطفی و اجتماعی» و «نقش محیط آموزشی در فعال سازی انگیزه» منجر شد. نتایج نشان داد که خودکارآمدی، ادراک معناداری یادگیری، هدف گذاری و انتظار موفقیت، زمینه شناختی انگیزش را شکل می دهند؛ در حالی که احساس امنیت، لذت یادگیری، تجربه موفقیت و کاهش ترس از شکست، پایداری انگیزه را تقویت می کنند. همچنین حمایت معلم، پذیرش همسالان و تعامل سازنده خانواده با مدرسه، انگیزه را از طریق افزایش احساس تعلق و شایستگی تقویت می کنند. بر این اساس، انگیزه یادگیری پدیده ای پویا و رابطه ای است که در نقطه تلاقی شناخت، هیجان و بافت اجتماعی شکل می گیرد. دلالت کاربردی یافته ها بر ضرورت حرکت مدارس از رویکردهای صرفا نمره محور به سمت محیط های یادگیری حمایتگر، معنادار، مشارکتی و تقویت کننده خودکارآمدی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

انگیزه یادگیری ، انگیزش تحصیلی ، خودکارآمدی ، هیجان های تحصیلی ، حمایت اجتماعی ، درگیری یادگیری ، دانش آموزان