ازتدریس سنتی تا تدریس هوشمند: تبیین الگوی نقش هوش مصنوعی در تعامل آموزشی معلم و دانش آموز

تحولات شتابان فناوری های دیجیتال و ظهور هوش مصنوعی، به ویژه هوش مصنوعی مولد، الگوهای سنتی آموزش و یادگیری را با دگرگونی های اساسی مواجه ساخته است. در این میان، تعامل آموزشی میان معلم و دانش آموز به عنوان یکی از بنیادی ترین عناصر فرایند یاددهی یادگیری، بیش از گذشته تحت تاثیر فناوری های هوشمند قرار گرفته است. مسئله اساسی آن است که ورود هوش مصنوعی به کلاس درس صرفا به معنای استفاده از یک ابزار فناورانه نیست، بلکه می تواند ماهیت نقش معلم، میزان مشارکت دانش آموز، شیوه ارائه بازخورد و چگونگی شکل گیری ارتباط آموزشی را تغییر دهد. پژوهش حاضر با هدف تبیین الگوی نقش هوش مصنوعی در تحول تعامل آموزشی معلم و دانش آموز و شناسایی ابعاد و الزامات گذار از تدریس سنتی به تدریس هوشمند انجام شد. پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۲۴ نفر از معلمان دارای تجربه استفاده آموزشی از فناوری های هوشمند بودند که با روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. تحلیل داده ها به شناسایی پنج مضمون اصلی شامل شخصی سازی تعامل آموزشی، بازتعریف نقش معلم، تقویت عاملیت و مشارکت دانش آموز، توسعه بازخورد هوشمند و تصمیم گیری آموزشی مبتنی بر داده، و چالش های اخلاقی، حرفه ای و زیرساختی منجر شد. یافته ها نشان داد که هوش مصنوعی می تواند با فراهم سازی بازخورد سریع، تولید محتوای متناسب با نیازهای یادگیرندگان، تسهیل پرسشگری و حمایت از یادگیری فردی، تعامل آموزشی را از الگوی انتقال یک سویه دانش به فرایندی مشارکتی و پویا سوق دهد؛ بااین حال، این تحول در صورت فقدان سواد هوش مصنوعی، نظارت حرفه ای معلم، حفاظت از داده ها و چارچوب های اخلاقی ممکن است با وابستگی فناورانه و کاهش کیفیت تعامل انسانی همراه شود. بر اساس یافته ها، الگوی پیشنهادی پژوهش بر همکاری سه گانه معلم، دانش آموز و هوش مصنوعی استوار است و بر حفظ نقش محوری معلم در هدایت، تفسیر و اعتبارسنجی فرایند یادگیری تاکید دارد. این الگو می تواند مبنایی برای بازطراحی روش های تدریس، برنامه های توانمندسازی حرفه ای معلمان و سیاست گذاری هوشمندانه در مدارس قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تدریس هوشمند ، تعامل آموزشی ، معلم ، دانش آموز ، شخصی سازی یادگیری ، تحول دیجیتال