مقایسه اثربخشی یادگیری مبتنی بر مسئله، یادگیری مبتنی بر پروژه و تدریس سنتی بر تفکر انتقادی و مهارت حل مسئله

چکیدهزمینه و هدف: گذار از آموزش انتقال محور به یادگیری فعال، یکی از مهم ترین روندهای تحول آموزشی در دهه های اخیر است. یادگیری مبتنی بر مسئله و یادگیری مبتنی بر پروژه با ایجاد موقعیت های اصیل برای تحلیل، تصمیم گیری، همکاری و کاربرد دانش، ظرفیت بالقوه ای برای پرورش تفکر انتقادی و حل مسئله دارند. با وجود این، شواهد پژوهشی درباره اندازه و پایداری این اثرها یکدست نیست. هدف این مقاله، مقایسه تحلیلی سه رویکرد یادگیری مبتنی بر مسئله، یادگیری مبتنی بر پروژه و تدریس سنتی در ارتباط با تفکر انتقادی و مهارت حل مسئله است. این مقایسه بر پایه چهار محور تعریف سازه، سازوکار اثر، جهت و اندازه اثر و عوامل تعدیل کننده انجام شده است.روش: پژوهش حاضر یک مرور نظام مند تحلیلی مبتنی بر شواهد ثانویه است. فراتحلیل ها و مرورهای نظام مند معتبر درباره یادگیری مبتنی بر مسئله، یادگیری مبتنی بر پروژه، تفکر انتقادی و حل مسئله بررسی و بر اساس چهار محور تعریف سازه، سازوکار اثر، جهت و اندازه اثر و عوامل تعدیل کننده مقایسه شدند. در این مقاله هیچ داده تجربی جدیدی تولید نشده و نتایج مطالعات قبلی به عنوان داده ایرانی یا یافته اولیه نویسنده گزارش نشده اند. رویکرد تحلیلی بر سنتز تفسیری استوار است، نه سنتز کمی، زیرا ناهمگونی مفهومی و روش شناختی در این حوزه بالاست و محاسبه یک اندازه اثر واحد می تواند گمراه کننده باشد.یافته ها: جهت کلی شواهد برای هر دو رویکرد فعال، در مقایسه با آموزش متعارف، مثبت است؛ با این حال، ناهمگونی مطالعات بالاست. در یادگیری مبتنی بر مسئله، برخی فراتحلیل ها اثرهای مثبت بر تفکر انتقادی و حل مسئله گزارش کرده اند . برای یادگیری مبتنی بر مسئله خالص و برای یادگیری مبتنی بر مسئله تلفیقی چنین نیست. در حالی که یک فراتحلیل محدود به دانشجویان سال اول پزشکی تفاوت معناداری با آموزش متعارف نیافت. در یادگیری مبتنی بر پروژه نیز فراتحلیل ها از بهبود پیامدهای یادگیری و مهارت های تفکر سطح بالا گزارش می دهند (g = ۰.۹۲)، اما مرور چتری ۲۰۲۶ که ۱۵ فراتحلیل را بررسی کرده است، محدودیت کیفیت روش شناختی فراتحلیل ها را هشدار می دهد. تحلیل تعدیل گرها نشان می دهد نوع اجرا به طور معناداری اثر یادگیری مبتنی بر مسئله را تعدیل می کند (F = ۵.۰۱, p = .۰۱۸). همچنین، اثر یادگیری مبتنی بر مسئله بر انگیزه (d = ۰.۴۹۸) و بر مهارت های حل مسئله تفاوت میانگین استانداردشده در مطالعات مختلف تایید شده است.نتیجه گیری: شواهد از برتری مطلق یک روش حمایت نمی کنند. اثربخشی به هدف یادگیری، رشته، سطح تحصیلی، مدت مداخله، کیفیت مسئله یا پروژه، نقش مدرس، ابزار ارزشیابی و وفاداری اجرا وابسته است. برای پژوهش های آتی طرح سه گروهی پیش آزمون پس آزمون با سنجش عملکردی، گزارش اندازه اثر و کنترل عوامل تعدیل کننده پیشنهاد می شود. طراحی ترکیبی که دانش پایه را با فرصت های حل مسئله، پروژه، بازخورد و بازاندیشی پیوند دهد، می تواند چارچوب موثرتری برای آموزش در سطح عالی فراهم کند.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: یادگیری مبتنی بر مسئله ، یادگیری مبتنی بر پروژه ، تدریس سنتی ، تفکر انتقادی ، حل مسئله ، یادگیری فعال