مقایسه ی اثربخشی بحث گروهی ساختاریافته و تحلیل فیلم های مستند اجتماعی بر تفکر انتقادی دانش آموزان پسر پایه نهم در درس مطالعات اجتماعی

هدف پژوهش حاضر، مقایسه ی اثربخشی دو پروتکل آموزشی «بحث گروهی ساختاریافته» و «تحلیل فیلم های مستند اجتماعی» بر تفکر انتقادی دانش آموزان پسر پایه ی نهم در درس مطالعات اجتماعی بود. پژوهش از نوع نیمه تجربی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با دو گروه آزمایشی و یک گروه کنترل بود. جامعه ی آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر پایه ی نهم منطقه ی ۱۶ شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود و نمونه ی پژوهش شامل ۹۳ نفر (سه کلاس ۳۱ نفره) بود که با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شده و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایشی و یک گروه کنترل گمارده شدند. گروه آزمایشی اول، پروتکل بحث گروهی ساختاریافته را در پنج جلسه دریافت کردند و گروه آزمایشی دوم، پروتکل تحلیل فیلم های مستند اجتماعی را در پنج جلسه تجربه نمودند، در حالی که گروه کنترل، آموزش سنتی و معمول را دریافت کرد. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه ی تفکر انتقادی واتسون-گلیزر (فرم کوتاه) بود که پایایی آن در پژوهش حاضر با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ ۸۴/۰ برآورد گردید. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس و آزمون تعقیبی توکی مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته ها نشان داد که هر دو پروتکل آموزشی اثربخشی معناداری بر تفکر انتقادی دانش آموزان داشته اند، اما پروتکل بحث گروهی ساختاریافته به طور معناداری موثرتر از پروتکل تحلیل فیلم های مستند اجتماعی بود. به عبارت دیگر، اگرچه هر دو روش فعال توانستند جایگزین مناسبی برای روش سنتی باشند، اما بحث گروهی ساختاریافته با ایجاد فضایی تعاملی، چندصدایی و مبتنی بر استدلال وری همگانی، توانست عمیق ترین تاثیر را بر مهارت های تفکر انتقادی برجای گذارد. در مقابل، گروه کنترل که با روش سنتی و سخنرانی محور آموزش دیده بود، تغییرات چشمگیری در نمرات تفکر انتقادی خود نشان نداد. بر اساس یافته ها می توان نتیجه گیری کرد که استفاده از روش های فعال تدریس، به ویژه بحث گروهی ساختاریافته، در کلاس های درس مطالعات اجتماعی می تواند گامی موثر در جهت پرورش شهروندانی نقاد، آگاه و مسئول باشد

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، بحث گروهی ساختاریافته ، تحلیل فیلم های مستند اجتماعی ، مطالعات اجتماعی ، دانش آموزان پایه نهم