طراحی و تبیین مدل مفهومی «طراحی تجربه روایی درمان» (TNED): چارچوبی برای بازفعال سازی عاملیت روایی در درمان افسردگی

افسردگی اساسی تنها یک اختلال خلقی نیست؛ در هسته آن، «حق مولف بودن» از فرد سلب می شود و عاملیت روایی او فرو می پاشد. در این وضعیت، فرد خود را نه مولف فعال زندگی، که شخصیتی منفعل در داستانی از پیش نوشته شده تجربه می کند. رویکردهای کلاسیک روایت درمانی (وایت و اپستون، ۱۹۹۰) با تاکید بر برونی سازی مشکل، گامی اساسی در جداسازی هویت فرد از مسئله برداشته اند، اما معمولا فاقد یک «تجربه درمانی طراحی شده» برای تثبیت پایدار هویت مولف هستند. مقاله حاضر با رویکردی مروری-مفهومی، مدل «طراحی تجربه روایی درمان » TNED)) را به عنوان چارچوبی تلفیقی برای بازفعال سازی عاملیت روایی در درمان افسردگی معرفی می کند. مبانی نظری این مدل بر پنج پایه استوار است: (۱) هویت روایی و نقش عاملیت در سلامت روان (مک آدامز و مک لین ، ۲۰۱۳)، (۲) خود گفتگومند و ضرورت بازگرداندن چندصدایی ذهن (هرمنز و هرمنز-کونوپکا ، ۲۰۱۰)، (۳) روایت درمانی با تاکید بر برونی سازی و کشف پیامدهای یگانه (وایت و اپستون ، ۱۹۹۰)، (۴) نوشتن بیانگر و بازتحکیم حافظه به عنوان تبیین های عصبی-شناختی بالقوه (پن بیکر و چانگ ، ۲۰۱۱؛ نیدر و هاردت ، ۲۰۰۹)، و (۵) نظریه های خودتعیین گری (رایان و دسی ، ۲۰۰۰) و خودکارآمدی (بندورا ، ۱۹۹۷) به عنوان پشتوانه های انگیزشی. مدل TNED یک مسیر شش مرحله ای طراحی می کند که از برونی سازی نوشتاری روایت افسرده (مرحله ۱) تا دریافت کتابچه چاپ شده به عنوان «شیء انتقالی روایی» (مرحله ۶) امتداد می یابد. نوآوری این مدل نه در ابداع تکنیک های جدید، که در طراحی معماری تجربه، توالی مرحله ای، و افزودن لایه های تجسمی و آیینی به درمان است؛ به گونه ای که مراجع، عاملیت روایی را به صورت زیسته، چندحسی و ماندگار بازمی یابد. این مقاله تبیین نظری مدل، مبانی چندلایه آن، و مسیر اجرایی پیشنهادی را ارائه می دهد تا بستری برای پژوهش های تجربی آینده فراهم شود.

کلیدواژه ها:

طراحی تجربه روایی درمان ، عاملیت روایی ، افسردگی اساسی ، هویت روایی ، روایت درمانی ، کتابچه درمانی ، شیء انتقالی روایی ، مدل مفهومی TNED