بررسی تفکر واگرا دانش آموزان بر اساس نقشه ذهنی

پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل یافته های پژوهش های پیشین درباره تاثیر نقشه ذهنی بر تفکر واگرای دانش آموزان انجام شده است. با توجه به اهمیت تفکر واگرا به عنوان یکی از مولفه های کلیدی خلاقیت و توانایی حل خلاقانه مسئله، شناسایی راهبردهای آموزشی اثربخش در این زمینه از اهمیت ویژه ای برخوردار است. پژوهش حاضر با رویکردی مروری توصیفی-تحلیلی، به گردآوری، ارزیابی و ترکیب یافته های مطالعات داخلی و بین المللی مرتبط با نقشه ذهنی و مولفه های تفکر واگرا شامل سیالی، انعطاف پذیری، ابتکار و بسط پرداخته است. منابع مورد استفاده از پایگاه های علمی معتبر داخلی نظیر نورمگز، سیویلیکا، مگیران و پایگاه استنادی علوم جهان اسلام و پایگاه های بین المللی معتبر گردآوری شدند. یافته های پژوهش در چهار محور اصلی سازمان دهی شد: اثربخشی مستقیم نقشه ذهنی بر تقویت تفکر واگرا؛ نقش آن در تقویت خلاقیت و مولفه های آن در محیط های آموزشی متنوع؛ تاثیر آن بر پیشرفت یادگیری، درک ذهنی و مهارت های تفکر سطح بالا؛ و کاربردهای آن در توسعه مهارت های نوشتاری، تفکر انتقادی و آموزش عالی. نتایج نشان داد که نقشه ذهنی، با بهره گیری از ساختار غیرخطی و تداعی گرای خود، به طور معناداری موجب تقویت مولفه های سیالی، انعطاف پذیری و بسط تفکر واگرا در دانش آموزان و دانشجویان می شود، هرچند شواهد اثربخشی آن بر مولفه ابتکار کمتر قطعی است. همچنین این اثربخشی هنگام تلفیق با فناوری های رایانه ای و رویکردهای آموزشی فعال مانند حل مساله تقویت می گردد. یافته های این مطالعه می تواند مبنایی برای طراحی مداخلات آموزشی موثرتر در راستای پرورش خلاقیت و تفکر واگرای دانش آموزان در نظام آموزشی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

نقشه ذهنی ، تفکر واگرا ، خلاقیت ، راهبرد تدریس.