الگوی تاثیر محیط های یادگیری پویا بر رشد شناختی و عملکرد تحصیلی دانش آموزان با تاکید بر تعاملات آموزشی

تحولات معاصر در نظریه ها و شیوه های یاددهی یادگیری نشان داده است که کیفیت یادگیری دانش آموزان صرفا تابع محتوای آموزشی یا روش تدریس نیست، بلکه به ویژگی های محیطی، شناختی، اجتماعی و تعاملی فرایند یادگیری نیز وابسته است. در این میان، محیط های یادگیری پویا با فراهم کردن انعطاف پذیری، مشارکت فعال، تنوع منابع، تعامل مستمر و فرصت تجربه و حل مسئله، می توانند زمینه متفاوتی برای رشد شناختی و ارتقای عملکرد تحصیلی دانش آموزان ایجاد کنند. پژوهش حاضر با هدف تبیین الگوی تاثیر محیط های یادگیری پویا بر رشد شناختی و عملکرد تحصیلی دانش آموزان با تاکید بر نقش تعاملات آموزشی انجام شد. پژوهش از نظر رویکرد، کیفی و با طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۲۴ نفر از افراد دارای تجربه مستقیم در فرایند یاددهی یادگیری بودند که به شیوه نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. برای افزایش اعتبار یافته ها نیز از بازبینی مشارکت کنندگان، بررسی همکار پژوهشی، توصیف غنی داده ها و ثبت مسیر تحلیل استفاده شد. یافته های تحلیل به شناسایی پنج مضمون اصلی شامل «انعطاف پذیری و غنی سازی محیط یادگیری»، «تعاملات آموزشی معلم دانش آموز و دانش آموز دانش آموز»، «فعال سازی فرایندهای شناختی و یادگیری عمیق»، «تقویت مشارکت و خودتنظیمی یادگیری» و «ارتقای عملکرد تحصیلی از مسیر تعامل و مشارکت» منجر شد. تحلیل روابط میان مضامین نشان داد که محیط یادگیری پویا به صورت مستقیم و غیرمستقیم بر تجربه یادگیری اثر می گذارد و تعاملات آموزشی، سازوکار مرکزی تبدیل ظرفیت های محیطی به پیامدهای شناختی و تحصیلی است. بر این اساس، محیط پویا زمانی بیشترین اثربخشی را دارد که از یک فضای صرفا متنوع و فناورانه فراتر رفته و به محیطی مشارکت محور، حمایتگر، مسئله محور و انعطاف پذیر تبدیل شود. نتایج پژوهش می تواند برای مدیران مدارس و معلمان در طراحی محیط های یادگیری دانش آموزمحور، بازآرایی فضای کلاس، توسعه فعالیت های مشارکتی و تقویت کیفیت تعاملات آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.