نقش برنامه درسی پنهان در شکل گیری و پیشگیری از بولینگ و موبینگ در مدارس: باتاکید برفرهنگ مدرسه و نقش معلم

مدرسه به عنوان یک نهاد اجتماعی و تربیتی، صرفا محل انتقال دانش و مهارت های رسمی نیست، بلکه محیطی است که دانش آموزان در جریان تعاملات روزمره، روابط اجتماعی، قوانین نانوشته و شیوه های حاکم بر ارتباطات، ارزش ها و الگوهای رفتاری مختلفی را می آموزند. این بخش غیررسمی یادگیری که در ادبیات برنامه درسی با عنوان «برنامه درسی پنهان» شناخته می شود، می تواند بر نگرش ها، رفتارهای اجتماعی و کیفیت روابط میان اعضای مدرسه تاثیر بگذارد. در این میان، بولینگ و موبینگ از رفتارهای آسیب زایی هستند که می توانند سلامت روانی، روابط اجتماعی، احساس تعلق و مشارکت دانش آموزان در فرایند یادگیری را تحت تاثیر قرار دهند.هدف مقاله حاضر، بررسی نقش برنامه درسی پنهان در شکل گیری و پیشگیری از بولینگ و موبینگ در مدارس، با تاکید بر فرهنگ مدرسه و نقش معلم است.این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و به روش مطالعه اسنادی انجام شده و منابع علمی مرتبط با برنامه درسی پنهان، فرهنگ مدرسه، نقش معلم، بولینگ، موبینگ و رویکردهای پیشگیرانه مدرسه محور بررسی و تحلیل شده اند.تحلیل منابع نشان داد که برنامه درسی پنهان می تواند نقشی دوگانه در شکل گیری یا کاهش رفتارهای آزارگرانه داشته باشد. در محیط هایی که رقابت ناسالم، تبعیض، طرد اجتماعی، روابط نابرابر قدرت یا سکوت در برابر آزار به هنجار تبدیل می شود، برنامه درسی پنهان می تواند به عادی سازی و بازتولید بولینگ و موبینگ کمک کند. در مقابل، تقویت احترام متقابل، همدلی، عدالت، مشارکت، پذیرش تفاوت ها و روابط حمایتی می تواند آن را به عاملی پیشگیرانه تبدیل کند. همچنین، معلم به عنوان یکی از مهم ترین عوامل شکل دهنده تجربه روزمره دانش آموزان، از طریق شیوه تعامل، مدیریت کلاس، واکنش به تعارض ها و تشخیص و مداخله به موقع، نقش مهمی در کاهش زمینه های رفتارهای آزارگرانه دارد. در مورد موبینگ، توجه به روابط گروهی و الگوهای طرد اجتماعی اهمیت بیشتری می یابد و در کنار آن، گسترش تعاملات دیجیتال، ضرورت توجه به بولینگ سایبری و مسئولیت پذیری دیجیتال را نیز مطرح می کند.بر اساس این تحلیل، پیشگیری پایدار از بولینگ و موبینگ نیازمند عبور از رویکرد صرفا فردمحور و توجه هم زمان به برنامه درسی پنهان، فرهنگ مدرسه و کیفیت روابط اجتماعی است. مدیریت آگاهانه برنامه درسی پنهان، توانمندسازی معلمان، ایجاد محیطی امن و حمایتگر، تقویت مشارکت و مسئولیت پذیری اجتماعی و دیجیتال و اتخاذ رویکرد کل مدرسه ای می تواند به کاهش رفتارهای آزارگرانه و شکل گیری محیطی عادلانه و ایمن در مدارس کمک کند.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی پنهان ، بولینگ ، موبینگ ، فرهنگ مدرسه ، نقش معلم ، پیشگیری مدرسه محور