بررسی جایگاه هویت و خودشناسی در نظام آموزشی

نظام آموزشی در هر جامعه، نه تنها متولی انتقال دانش و مهارت، بلکه نقشی بنیادین در جامعه پذیری و شکل گیری هویت نسل آینده دارد. با این حال، پرسش از «خود» و «کیستی» در کانون برنامه های درسی ایران، پرسشی بی پاسخ مانده است. این مقاله به بررسی جایگاه «هویت و خودشناسی» در نظام آموزشی ایران با تمرکز ویژه بر شهرستان سقز در سال های ۱۴۰۴-۱۴۰۵ می پردازد و این پرسش اساسی را طرح می کند که چرا مدرسه به دانش آموز نمی آموزد که «کیست».پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-انتقادی و با بهره گیری از روش تحلیل اسنادی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با معلمان، دانش آموزان و کارشناسان آموزشی شهرستان سقز، ریشه های این شکاف را در سه سطح ساختار، محتوا و کارگزاران آموزشی واکاوی نموده است. یافته ها نشان می دهد نظام آموزشی متمرکز ایران با تکیه بر الگوی تک صدایی، در صدد ساخت هویتی یک دست و از پیش تعیین شده است که با زیست جهان و پیشینه فرهنگی-تاریخی مناطق چندفرهنگی مانند کردستان و سقز هماهنگی ندارد.برنامه درسی پنهان در مدارس سقز، با رفتار معلمان، شیوه ارزشیابی و محیط فیزیکی، پیام هایی ضمنی به دانش آموزان منتقل می کند که هویت محلی آنان را فروتر از هویت رسمی قرار می دهد. نادیده انگاری زبان مادری در فرایند آموزش، به عنوان مهم ترین عامل کاهش اعتمادبه نفس و افت تحصیلی شناسایی شد. در موارد اندکی که معلمان خلاق با روش های فعالیت محور فضایی برای خودشناسی ایجاد کرده اند، نتایج مثبتی حاصل شده، اما به دلیل نبود حمایت نهادی، این تجربه ها در حاشیه مانده اند.پژوهش نشان می دهد تحقق خودشناسی و هویت یابی منسجم در مناطق چندفرهنگی، نیازمند تحولی ساختاری در سه سطح است: بازنگری در فلسفه برنامه درسی از یکسان سازی به تنوع پذیری، بازطراحی محتوا با گنجاندن مولفه های بومی، و توانمندسازی معلمان برای نقش تسهیل گری. مقاله در پایان بر ضرورت بازاندیشی در نظام آموزشی، بومی سازی محتوا و به رسمیت شناسی تنوع هویتی تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

هویت ، خودشناسی ، نظام آموزشی ، برنامه درسی پنهان ، شهرستان سقز ، چندفرهنگی ، عدالت آموزشی.