تبیین مولفه های خوانش تاملی متون ادبی فارسی بر پایه ناگفته های متن و طراحی الگوی آموزشی آن در دوره متوسطه دوم

خواندن متون ادبی، فرایندی فراتر از دریافت اطلاعات آشکار متن است و مستلزم مشارکت فعال خواننده در کشف لایه های معنایی، تفسیر نشانه ها و بازسازی جهان متن است. با وجود جایگاه مهم ادبیات در برنامه درسی زبان فارسی، آموزش خواندن متون ادبی در بسیاری از موقعیت های آموزشی همچنان بیشتر بر دریافت معانی آشکار، حفظ مفاهیم و پاسخ گویی به پرسش های از پیش تعیین شده متمرکز است؛ در حالی که رویکردهای جدید در مطالعات خواندن ادبی بر نقش فعال خواننده در تولید معنا و توجه به بخش های ناگفته و نانوشته متن تاکید دارند. پژوهش حاضر با هدف تبیین مولفه های خوانش تاملی متون ادبی فارسی بر پایه توجه به ناگفته های متن و طراحی الگوی آموزشی آن در دوره متوسطه دوم انجام شده است. روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر تحلیل اسنادی و سنتز مفهومی منابع مرتبط با نظریه های خواننده محور، آموزش خواندن ادبی و فرایندهای شناختی فهم متن است. یافته های حاصل از تحلیل منابع نشان داد که خوانش تاملی متون ادبی بر مجموعه ای از مولفه ها شامل توجه به خلاهای معنایی متن، پرسشگری تفسیری، مشارکت ذهنی خواننده، گفت وگوی ادبی، بازسازی معنا و ارتباط تجربه شخصی با جهان متن استوار است. بر اساس این مولفه ها، الگویی آموزشی در چهار مرحله مواجهه تاملی با متن، کشف ناگفته ها، گفت وگوی تفسیری و بازآفرینی معنا پیشنهاد شد. الگوی ارائه شده می تواند زمینه گذار از آموزش حافظه محور ادبیات به سوی آموزش معنا محور و مشارکت محور را فراهم کند.

کلیدواژه ها:

خوانش تاملی ، متون ادبی فارسی ، ناگفته های متن ، نظریه خواننده محور ، آموزش ادبیات ، دوره متوسطه دوم