تفاوت های کیفی در ادراک معلمان ابتدایی از آموزش مفاهیم شیمی با دلالت های محیط زیستی در برنامه درسی علوم: یک مطالعه پدیدارنگارانه

پژوهش حاضر با هدف واکاوی تفاوت های کیفی در ادراک معلمان ابتدایی از آموزش مفاهیم شیمی با دلالت های محیط زیستی در برنامه درسی علوم انجام شد. با توجه به اهمیت آموزش علوم در دوره ابتدایی و نقش آن در شکل دهی به فهم علمی، نگرش های محیط زیستی و رفتارهای مسئولانه دانش آموزان، این پژوهش کوشید تجربه ها و برداشت های متفاوت معلمان را از نحوه معنا بخشی به این نوع آموزش آشکار سازد. روش پژوهش کیفی و از نوع پدیدارنگاری بود. مشارکت کنندگان پژوهش را ۳۰ نفر از معلمان دوره ابتدایی شهرستان نیر استان اردبیل در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ تشکیل دادند که با استفاده از نمونه گیری هدفمند و با حداکثر تنوع انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری شد و با بهره گیری از مراحل تحلیلی پدیدارنگاری تحلیل شدند. یافته ها نشان داد ادراک معلمان از آموزش مفاهیم شیمی با دلالت های محیط زیستی در پنج دسته توصیفی اصلی قابل سازمان دهی است: آموزش مفهومی-توضیحی، آموزش ارتباطی-کاربردی، آموزش مسئله محور محیط زیستی، آموزش شهروندی علمی و آموزش تربیتی-تحول آفرین. این دسته ها یک پیوستار کیفی را شکل دادند که در آن ادراک معلمان از سطح انتقال و فهم مفاهیم علمی به سطح پرورش حساسیت محیط زیستی، مسئولیت پذیری و تغییر نگرش و رفتار گسترش می یابد. همچنین نتایج نشان داد فرصت هایی مانند عینی سازی مفاهیم، افزایش درگیری ذهنی دانش آموزان، تقویت سواد علمی و پیوند یادگیری با زندگی روزمره، در کنار چالش هایی همچون فشردگی برنامه درسی، کمبود امکانات، غلبه ارزشیابی سنتی و آمادگی نابرابر معلمان، در کیفیت اجرای این نوع آموزش نقش تعیین کننده دارند. در مجموع، نتایج پژوهش بیانگر آن است که آموزش مفاهیم شیمی با دلالت های محیط زیستی در دوره ابتدایی، تنها یک راهبرد محتوایی نیست، بلکه بستری برای تلفیق یادگیری علمی و تربیت مسئولانه است. ازاین رو، ارتقای ادراک حرفه ای معلمان، بازنگری در برنامه درسی علوم و تقویت حمایت های اجرایی مدرسه ای می تواند به غنی تر شدن این قلمرو آموزشی بینجامد.

کلیدواژه ها:

ادراک معلمان ، برنامه درسی علوم ، پدیدارنگاری ، دلالت های محیط زیستی ، معلمان ابتدایی ، مفاهیم شیمی.