پدیدارشناسی شادی و بهزیستی عاطفی دانش آموزان در برنامه درسی دوره ابتدایی

شادی و بهزیستی عاطفی دانش آموزان از مولفه های بنیادین کیفیت تربیت در دوره ابتدایی است و در تعامل با محتوای آموزشی، شیوه های تدریس، روابط انسانی، فضای مدرسه و پیام های آشکار و پنهان برنامه درسی شکل می گیرد. با وجود اهمیت این موضوع، تجربه و معنای شادی از منظر خود کودکان و در متن زندگی روزمره مدرسه، به ویژه در بافت های بومی، نیازمند واکاوی عمیق تر است؛ ازاین رو، پژوهش حاضر با هدف فهم تجربه زیسته دانش آموزان دوره دوم ابتدایی شهرستان نیر از شادی و بهزیستی عاطفی در زیست جهان برنامه درسی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری انجام گرفت. میدان پژوهش، مدارس دولتی دوره دوم ابتدایی شهرستان نیر در استان اردبیل در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ بود و ۱۹ دانش آموز از پایه های چهارم، پنجم و ششم، با روش نمونه گیری هدفمند و ملاک محور، در مطالعه مشارکت کردند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و عمیق گردآوری و با تحلیل پدیدارشناختی، شامل تامل و بازخوانی مداوم، استخراج عبارات معنادار، کدگذاری، شکل دهی مضامین و تفسیر ساختار تجربه، تحلیل شدند. رعایت رضایت آگاهانه والدین، موافقت کودکان، محرمانگی اطلاعات و حق انصراف از اصول اخلاقی پژوهش بود. تحلیل داده ها نشان داد که شادی دانش آموزان در مدرسه، تجربه ای چندوجهی، رابطه مند و زمینه مند است که از یادگیری فعال و معنادار، فرصت مشارکت و انتخاب، احساس موفقیت و توانمندی، رابطه حمایتگر با معلم، دوستی و پذیرش همسالان، فضای فیزیکی دلپذیر و امکان بیان هیجان ها تاثیر می پذیرد. در مقابل، فشارهای ناشی از ارزشیابی، غلبه فعالیت های تکراری، محدودیت در مشارکت و برخی رویه های خشک انضباطی می توانند کیفیت این تجربه را کاهش دهند. بهزیستی عاطفی در مدرسه صرفا پیامد فعالیت های تفریحی نیست، بلکه حاصل طراحی آگاهانه برنامه درسی و ایجاد محیطی امن، مشارکت جو، احترام آمیز و رشددهنده است؛ بنابراین، تقویت پداگوژی های فعال، توجه به مهارت های اجتماعی - عاطفی، بازنگری در شیوه های ارزشیابی و شنیدن صدای کودکان می تواند مسیر شکل گیری مدرسه ای شاداب، انسانی و یادگیرنده را هموار سازد.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی ، بهزیستی عاطفی ، پدیدارشناسی تفسیری ، دانش آموزان دوره دوم ابتدایی ، شادی.