شیوه های فهم معلمان ابتدایی از بازنمایی شایستگی های سواد مالی در برنامه درسی مدرسه: یک مطالعه پدیدارنگارانه

شایستگی های سواد مالی از ارکان کلیدی تربیت اقتصادی و حرفه ای در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش به شمار می روند؛ با این حال، اثربخشی این شایستگی ها منوط به نوع تفسیر و فهم معلمان به عنوان کارگزاران اصلی برنامه درسی است. پژوهش حاضر با هدف کشف، توصیف و تحلیل شیوه های فهم معلمان ابتدایی استان اردبیل از بازنمایی شایستگی های سواد مالی در برنامه درسی مدرسه انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با روش پدیدارنگاری انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۴۸ معلم ابتدایی شاغل در مدارس شهری و روستایی استان اردبیل در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بودند که با روش نمونه گیری هدفمند با حداکثر تنوع انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته (۴۵ تا ۷۰ دقیقه) بود. داده ها با استفاده از تحلیل پدیدارنگارانه چندمرحله ای تجزیه و تحلیل شدند و برای اعتبارسنجی از راهبردهای بازبینی اعضا، بازبینی همکاران و خودبازنگری استفاده شد. تحلیل داده ها به شناسایی شش مقوله توصیفی متمایز از فهم معلمان منجر شد که به ترتیب پیچیدگی پدیدارنگارانه عبارتند از: فهم محاسباتی (تمرکز بر مهارت های عددی و ریاضی پول)، فهم رفتاری (تمرکز بر عادت های مصرف و مدیریت شخصی)، فهم اخلاق مدار (تاکید بر قناعت، انصاف و ارزش های اسلامی - ایرانی)، فهم کارآفرینانه (تمرکز بر خلاقیت و خلق ارزش)، فهم مشارکتی (تاکید بر همیاری، وقف و مسئولیت اجتماعی) و فهم زیست مدار (پیوند میان مدیریت منابع و پایداری محیط زیستی). این مقوله ها در قالب یک فضای پیامد سلسله مراتبی، گذار از دانش ابزاری به سمت عاملیت فعال و زیست خردمندانه را بازنمایی می کنند؛ هم چنین، یافته ها بر لزوم هم راستاسازی سه لایه برنامه درسی رسمی، اجراشده و پنهان تاکید دارند. نتایج نشان می دهد که فهم معلمان از سواد مالی، پدیده ای چندبعدی و فراتر از مفاهیم سنتی پول است. سواد مالی زمانی بالاترین ظرفیت تربیتی را دارد که به صورت شایستگی تلفیقی، اخلاقی و زیست مدار در برنامه درسی بازنمایی شود؛ از این رو، بازنگری در کتاب های درسی، توانمندسازی پداگوژیکی معلمان و هم سویی خانه و مدرسه برای ارتقای تربیت اقتصادی دانش آموزان پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی مدرسه ، پدیدارنگاری ، سواد مالی ، شایستگی های مالی ، معلمان ابتدایی.